بحث در مورد فقه راهبردی و چالش‌های سیاست‌گذاری جمعیت

در این نشست که 25 شهریورماه 1405 در پژوهشکده زن و خانواده برگزار گردید، دو سخنرانی مهم ارائه داده شد. نخستین سخنرانی توسط حجت‌الاسلام‌والمسلمین زیبایی‌نژاد با موضوع 'تحولات جمعیتی و الگوهای مواجهه فقه راهبردی' و دومین سخنرانی توسط حجت‌الاسلام‌والمسلمین هدایت‌نیا با موضوع 'تکثیر نسل؛ غایت شرعی یا مصلحت سیاست‌گذاری؟' صورت گرفت. این نشست دبیری حجت‌الاسلام‌والمسلمین نجم را بر عهده داشت. حجت‌الاسلام‌والمسلمین زیبایی‌نژاد در ابتدای صحبت‌های خود، مفهوم 'فقه حکمرانی' را تعریف کرد و تاکید نمود که فقه باید به طور گسترده‌تر وارد حوزه حکمرانی شود. وی ضمن بررسی جمعیت از منظر حکمرانی، پیشنهاد داد سیاست‌های جمعیتی جمهوری اسلامی ایران نیازمند بازنگری هستند. او این نکته را برجسته ساخت که تفاوت اصلی در بین فقه در سطح فردی و فقه در سطح راهبری اجتماعی و کلان است. به بیان دیگر، تصمیم‌گیری فردی درباره فرزندآوری ممکن است با حکم فقهی صادر شده برای سیاست‌گذاری جمعیتی در مقیاس کلان متفاوت باشد. به گفته زیبایی‌نژاد، وقتی موضوع در سطح حکمرانی و توسعه اجتماعی مطرح می‌شود، شیوه‌های تشویقی یا تهدیدی برای فرزندآوری به میان می‌آید. در این شرایط، حکم فقهی ممکن است با رفتار فردی متفاوت باشد. او همچنین بر اهمیت 'مصلحت اجتماعی' در مشروعیت مداخله حکومت تاکید کرد. حتی اگر یک اقدام دارای مصلحت باشد، مداخله مستقیم حکومت لزوماً نیازمند آن نیست و نهادهای دیگری مانند خانواده باید وارد عمل شوند. زیبایی‌نژاد هشدار داد که مداخله بیش از حد دولت می‌تواند به تضعیف این نهادها منجر شود. وی همچنین به ضرورت توجه به وظایف حکومت اسلامی در ایجاد نظم اجتماعی اشاره کرد، اما تاکید نمود که این وظیفه اصلی نیست.