توهمات بصری سینما در برابر واقعیت
صحنهای که در آن جسد یک جنگجوی وایکینگ روی قایقی در حال حرکت به سمت دریا قرار میگیرد و سپس با یک تیر شعلهور به آتش کشیده میشود، یکی از ماندگارترین کلیشههای فرهنگی درباره اسکاندیناویهای باستان است. این تصویر بارها در آثار سینمایی و تلویزیونی تکرار شده است؛ از فیلم «وایکینگها» محصول سال ۱۹۵۸ گرفته تا سریالهای مدرن و حتی آثار فانتزی مانند «بازی تاجوتخت».
پاسخ باستانشناسان: فقدان شواهد ملموس
بررسیهای تاریخی و باستانشناسی نشان میدهد این روایت احتمالاً حقیقت ندارد. هرچند وایکینگها در برخی موارد مردگان خود را همراه با کشتی یا قایق میسوزاندند، اما هیچ مدرک مستندی وجود ندارد که ثابت کند آنها برای روشن کردن این کشتیها از تیرهای آتشین استفاده میکردند.
تخصصها در این زمینه به نکات زیر اشاره دارند:
- هاوارد ویلیامز، استاد باستانشناسی دانشگاه چستر، میگوید مراسمهای سوزاندن معمولاً ردپای بسیار کمی در محوطههای باستانی باقی میگذارند و شواهد فعلی، استفاده از تیر آتشین را تأیید نمیکنند.
- ارین مکگوایر، استاد انسانشناسی دانشگاه ویکتوریا در کانادا، تأکید میکند که هیچ مدرک باستانشناسی برای این تصویر مشهور وجود ندارد و حتی در صورت سوختن کشتی، تشخیص اینکه آتش دقیقاً چگونه روشن شده، برای محققان بسیار دشوار است.
چالشهای بازیابی بقایا و محیطهای نادر
پیدا کردن کشتیهای غرقشدهای که بقایای انسانی در آنها حفظ شده باشد، اتفاقی بسیار نادر است. این بقایا تنها در شرایط محیطی بسیار خاص میتوانند هزار سال دوام بیاورند. با این حال، تا به امروز نمونهای از عصر وایکینگها پیدا نشده است که نشان دهد آیینی از این دست (پرتاب تیر آتشین) اجرا شده باشد.
واقعیت این است که وایکینگها پیوند عمیقی با کشتیهایشان داشتند و در مراسم تدفین از آنها استفاده میکردند، اما جزئیات دراماتیک سینمایی، بیشتر محصول تخیل نویسندگان فیلمنامه است تا یافتههای علمی.