چالشهای سیاست پولی در ایران
به گزارش خبرنگار اقتصادی خبرگزاری تسنیم، در اقتصاد ایران، هر بار که تورم یا نرخ ارز افزایش مییابد، سیاست پولی به عنوان یکی از عوامل اصلی مورد انتقاد قرار میگیرد. اما آیا واقعاً مشکل از ناتوانی در استفاده از ابزارهای پولی است؟ بررسی روند پنج سال گذشته نشان میدهد که پاسخ به این پرسش پیچیدهتر از آن است که به نظر میرسد.
ابزارهای در دسترس بانک مرکزی
بانک مرکزی ابزارهایی مانند نرخ سود، عملیات بازار باز و نسبت سپرده قانونی را در اختیار دارد و در سال 1405 نیز استفاده از این ابزارها را افزایش داده است. با این حال، بخش عمدهای از شوکهای اخیر اقتصاد ایران ناشی از تحریمها، نوسانات ارزی و مسائل ژئوپولیتیک بودهاند. این شوکها به طور مستقیم بر انتظارات اقتصادی تأثیر میگذارند و میتوانند اثرگذاری سیاست پولی را محدود کنند.
تأثیر نااطمینانی بر گردش پول
یکی از پیامدهای نااطمینانی اقتصادی، تغییر در سرعت گردش پول و نسبت نقدینگی است. با افزایش سرعت گردش نقدینگی، اصطلاحاً پول داغ میشود و تورم بیشتری ایجاد میکند. این تغییرات در کوتاهمدت جنبهای روانی و انتظاری دارند و سیاستگذار پولی توانایی چندانی در کنترل آنها ندارد.
نوسانات تورم و نرخ سود
از فروردین 1400 تا اسفند 1402، اقتصاد ایران دو موج تورمی بزرگ را تجربه کرد. تورم از حدود 58 درصد در ابتدای 1400 به 36 درصد در اوایل 1401 کاهش یافت، اما دوباره تا بیش از 62 درصد در اسفند همان سال افزایش یافت و در سالهای 1402 و 1403 به حدود 34 درصد کاهش پیدا کرد. با این حال، از تابستان 1404، روند صعودی تورم دوباره آغاز شد.
نرخ سود سپرده و چالشهای آن
نرخ سود سپرده نمونه روشنی از این وضعیت است. سقف نرخ سود سپرده در پنج سال گذشته تنها یک بار، از 18 درصد به 22.5 درصد افزایش یافت و پس از آن تقریباً ثابت ماند. در حالی که تورم در این مدت چند بار از 60 درصد عبور کرد و نرخ واقعی سود سپرده در برخی مقاطع به شدت منفی شد. این وضعیت میتواند نشانهای از انفعال سیاستگذار در مواجهه با چالشهای اقتصادی باشد.