روند صعودی خرید شاهنامه
اخیراً، یوسف علیخانی در یک ویدیوی اینستاگرامی اعلام کرد که شاهنامهٔ فردوسی به پرفروشترین کتاب در قفسههای کتابفروشیها تبدیل شده است. این خبر پرسشهای زیادی را در ذهن مخاطبان ایجاد کرد: چرا در میان انبوه کتابهای جدید، مردم به سمت این حماسهٔ هزارساله جذب شدهاند؟
تحلیل سینا جهاندیده
سینا جهاندیده، پژوهشگر، در پاسخ به این پرسش، یادداشتی را منتشر کرد که به سرعت توجهها را جلب کرد. او به نقل از یکی از ناشران معتبر اعلام کرد که شاهنامهٔ فردوسی در چند ماه اخیر، پرفروشترین کتاب در کتابفروشیهای تهران بوده است. طبق گزارشها، اقشار مرفهتر به خرید نسخههای چندجلدی جلال خالقیمطلق تمایل دارند، در حالی که کمدرآمدترها به نسخههای یکجلدی چاپ مسکو اکتفا میکنند.
افزایش قیمت کتاب و تغییرات فرهنگی
با وجود افزایش شدید قیمت کتابها، که حتی کتابهای 250 تا 300 صفحهای را به حدود یک میلیون تومان رسانده، شاهنامه به عنوان یک نماد فرهنگی و سیاسی در جامعه شناخته میشود. جهاندیده به این نکته اشاره کرده که خرید شاهنامه را نمیتوان صرفاً با علاقهٔ ادبی توضیح داد. در واقع، این خرید به نوعی آیین فرهنگی و سیاسی تبدیل شده است.
شاهنامه به عنوان نماد هویت ایرانی
در شرایط کنونی که اضطرابهای سیاسی و هویتی در جامعه احساس میشود، شاهنامه به نماد فشردهای از «ایران» بدل شده است. خرید این کتاب به نوعی کنشی نمادین است که نشاندهندهٔ تلاش فرد برای حفظ هویت ایرانی خود است. به گفتهٔ جهاندیده، پرفروش شدن شاهنامه نه تنها نشانهٔ افزایش مطالعهٔ آن، بلکه نشانهای از افزایش اضطرابهای سیاسی و هویتی در جامعه است.
شاهنامه؛ آخرین پناهگاه کتابخوانی
در این وضعیت، شاهنامه به عنوان «آخرین پناهگاه فتیشِ کتاب» شناخته میشود. به عبارتی، در زمانی که کتابخوانی در حال افول است، شاهنامه بار سنگین هویت و فرهنگ ایران را بر دوش میکشد.