رگ حیاتی ایران؛ جایی که واشنگتن متوقف میشود
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری ایالات متحده، صراحتاً اعلام کرده که تحریمهای جدید برای «قطع هر شریان حیاتی اقتصادی که رژیم ایران را حفظ میکند» طراحی شدهاند. اما در این فهرست بلند از اهداف، نام بزرگترین شریک تجاری ایران، یعنی چین، به چشم نمیخورد. این غیبت تصادفی نیست، بلکه نشاندهنده یک نقص استراتژیک در کارزار طرد اقتصادی آمریکا است.
چین سالهاست جایگاه خود را به عنوان نخستین خریدار نفت ایران تثبیت کرده است. بر اساس تخمینها، حدود ۹۰ درصد نفت ایران از طریق شبکهای پیچیده از «ناوگانهای سایه» به بنادر چین میرسد. واشنگتن میداند که هدف قرار دادن مستقیم پکن در این مسیر، هزینههایی فراتر از توان فعلی این دولت خواهد داشت.
فرار از دلار و تکیه بر سیستم CIPS
فشار آمریکا تنها به نفت محدود نمیشود، اما چین راهکارهای جایگزینی برای دور زدن سلطه دلار ارائه داده است. سیستم پرداخت بینبانکی فرامرزی (CIPS) اکنون به ابزاری کلیدی برای تسهیل نقل و انتقالات بانکی خارج از سیستم دلار تبدیل شده است. آمارهای موجود نشان میدهد حجم تراکنشها در این سیستم از زمان آغاز درگیریها، رشد قابلتوجهی داشته است:
- میزان تراکنشهای روزانه از ۶۸۰ میلیارد رنمینبی (RMB) به ۷۹۰ میلیارد رنمینبی افزایش یافته است.
- این سیستم به ایران اجازه میدهد بدون وابستگی به سوئیفت، نیازهای مالی خود را مدیریت کند.
ترسی از انفجار سیستم مالی جهانی
واکنشهای دیپلماتیک دو طرف، عمق این تضاد را روشن میکند. وزیر امور خارجه چین در کنفرانسی مطبوعاتی، با طفره رفتن از سؤالات مربوط به عملیات طرد اقتصادی، تنها به این اشاره کرد که «هیچکس فراتر از تحریمهای ایالات متحده نیست» و عملاً تأیید کرد که پکن از موضع خود عقبنشینی نمیکند.
از سوی دیگر، اسکات بسنت در پاسخ به این سؤال که چرا به جای تهدید، تحریمهای سختگیرانه علیه چین اعمال نمیکند، پاسخ تکاندهندهای داد: «چرا باید بخواهم سیستم مالی جهانی را منفجر کنم؟» این جمله، اعترافی است به اینکه آمریکا در برابر چین، از موضع قدرت مطلق برخوردار نیست.
درماندگی در پوشش تحریم
در حالی که سخنگوی وزارت امور خارجه چین این اقدامات آمریکا را «غیرقانونی» توصیف کرده، تحلیلگران چینی نگاه سختگیرانهتری دارند. یکی از تحلیلگران مرکز اطلاعات اینترنتی چین (وابسته به شورای دولتی) ادعاهای بسنت را «عملی از روی درماندگی» میداند. به باور او، این فشارها بیشتر برای رفع ناامیدیهای داخلی در جامعه آمریکا طراحی شده تا ایجاد فشار واقعی بر ایران. رسانههای خصوصی چینی نیز تأکید دارند که تحریمهای جدید ایالات متحده، مبهم و کند هستند و تأثیر عملی اندکی بر معادلات جاری دارند.