بهروز مینایی، عضو هیئت علمی دانشگاه علم و صنعت، در مراسم رونمایی از محصولات فناورانه مؤسسه «علم، تمدن و عرفان» در دانشگاه بینالمللی آلالبیت(ع) قم، از یک رابطه دوسویه میان اسلام و هوش مصنوعی سخن گفت. این مراسم که پنجشنبه ۱۲ شهریور ۱۴۰۵ برگزار شد، به بررسی کاربستهای جدید فناوری در مطالعات دینی پرداخت.
تأثیر متقابل فناوری و آموزههای دینی
مینایی معتقد است هوش مصنوعی ابزاری قدرتمند برای تحول در اجتهاد، آموزش، پژوهش و تبلیغ معارف دینی است، اما این پیشرفت نباید بدون جهتدهی باشد. او تأکید کرد که اسلام باید با ارائه چارچوبهای معرفتی و فقهی، مسیر توسعه این فناوری را هدایت کند تا از انحرافات احتمالی جلوگیری شود.
او برای تبیین این رابطه، به رویکرد شهید مطهری در تحلیل نسبت «اسلام و ایران» اشاره کرد. همانطور که مطهری تلاش کرد دین و ملیت را در کنار هم قرار داده و خدمات متقابل آنها را برجسته کند، امروز نیز باید پیوندی مشابه میان علم و فناوری از یک سو و دین از سوی دیگر تعریف کرد.
کارکردهای هوش مصنوعی در حوزههای علمیه
این استاد دانشگاه اشاره کرد که هوش مصنوعی به دلیل توانمندیهای پردازشی و خستگیناپذیری، میتواند شیوههای نوین پژوهشی را در اختیار مراکز دینی و حوزههای علمیه قرار دهد. از جمله این ظرفیتها میتوان به موارد زیر اشاره کرد:
- تسریع در فرآیندهای پژوهشی و استخراج دادههای دینی.
- بهبود شیوههای آموزش و تبیین معارف پیچیده.
- توسعه ابزارهای تبلیغی متناسب با نیازهای عصر جدید.
ضرورت حضور «انسان در حلقه» تصمیمسازی
بهروز مینایی با اشاره به مفهوم «انسان در حلقه» (Human-in-the-loop)، هشدار داد که اگر هوش مصنوعی بدون چارچوبهای ارزشی توسعه یابد، احتمال بیراهه رفتن آن زیاد است. او هوش مصنوعی را به ماشینی بسیار قدرتمند تشبیه کرد که کنترل آن باید در دستان کسانی باشد که به ارزشهای الهی متعهد هستند.
او در پایان تأکید کرد که در کنار توانمندیهای فنی، وحی الهی و اندیشه دینی باید در مرکز حلقه تصمیمسازی و هدایت قرار گیرند تا فناوری در خدمت تعالی انسان و تبیین صحیح دین باشد، نه عاملی برای ایجاد آشفتگی معرفتی.