دوران تسلط پهپادهای انتحاری شاهد-۱۳۶ و نسخه روسی آن یعنی «گران-۲» در جنگ اوکراین رو به پایان است. این پهپادها که از پاییز ۲۰۲۲ ابزار اصلی روسیه برای ضربه به پشت خطوط مقدم بودند، حالا جای خود را به مدلهای مجهز به موتور جت میدهند؛ سلاحهایی که رهگیری آنها برای سامانههای پدافندی اوکراین بسیار دشوارتر است. روسیه پیش از این با اتکا به این تکنولوژی، بنادر اوکراین در دریای سیاه را به شدت مختل کرد.
کاهش نرخ رهگیری در حملات ماه اوت
گزارشهای نیروی هوایی اوکراین نشان میدهد که روسیه در حملات اخیر، ترکیب پهپادهایش را تغییر داده است. در حمله شبهای چهارم و پنجم اوت، روسیه ۱۱۵ پهپاد تهاجمی را به پرواز درآورد که بیش از نیمی از آنها مدلهای جتمحور بودند. اگرچه نیروهای اوکراینی توانستند ۸۵ درصد از این موج را سرنگون کنند، اما در حمله روز بعد، موفقیت آنها کاهش یافت.
در موج دوم، روسیه ۱۰۱ پهپاد به کار گرفت که باز هم بیش از نیمی از آنها موتور جت داشتند. این تغییر در تکنولوژی موتور، نرخ رهگیری اوکراینیها را از ۸۵ درصد به ۶۵ درصد پایین آورد.
چرا پهپادهای شاهد اثرگذاری خود را از دست دادند؟
اوکراین در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶ توانست نرخ سرنگونی پهپادهای تهاجمی روسیه را به سطح بالای ۹۰ تا ۹۵ درصد برساند. این موفقیت مدیون توسعه سریع صنعت پهپادهای رهگیر ضدهوایی بود که سرعت بسیار بیشتری نسبت به مدلهای معمولی داشتند. پهپادهای نسل پیشین روسیه با محدودیتهای فنی مشخصی روبرو بودند که آنها را آسیبپذیر میکرد:
- سرعت پایین:موتورهای بنزینی کمتوان، سرعت این پهپادها را به ۱۵۰ تا ۲۰۰ کیلومتر در ساعت محدود میکرد.
- ارتفاع عملیاتی:پرواز در ارتفاع پایین (تا حدود ۲ کیلومتر) شناسایی آنها را تسهیل میکرد.
- مشکلات ارتباطی:نبود دسترسی به استارلینک و ضعفهای سامانههای شبکه ارتباطی مش، امکان هدایت برخط و لحظهای را سلب کرده بود.
روسیه اکنون با توسعه نسلهای جدید «شاهد»، تلاش میکند روندی را که منجر به شکست پهپادهای بنزینیاش شد، متوقف کند و با افزایش سرعت و پیچیدگی تسلیحات، تعادل را در نبرد هوایی تغییر دهد.