جنگ در خاورمیانه: رقابت بر سر زیرساخت‌های فناورانه

جنگ‌ها معمولاً با توقف حملات تمام نمی‌شوند. پس از پایان نبرد، رقابت دیگری آغاز می‌شود: چه کسی بازسازی می‌کند، چه کسی سرمایه جذب می‌کند و چه کسی زیرساخت‌های آینده را می‌سازد؟ در خاورمیانه، این پرسش اهمیت بیشتری پیدا کرده است؛ زیرا منطقه پیش از بحران اخیر، با سرعتی قابل‌توجه در حال جذب سرمایه برای زیرساخت‌های دیجیتال، مراکز داده و فناوری‌های پیشرفته بود. اما جنگ یک متغیر تازه را وارد این معادله کرده است: ریسک ژئوپلیتیک برای زیرساخت فناورانه. مرکز مطالعات راهبردی و بین‌المللی (CSIS) در ژوئیه 2026 گزارش داد که حملات در جریان جنگ ایران، به سه مرکز داده AWS در امارات و بحرین آسیب زده و اختلال‌هایی در خدمات بانکی، پرداخت و خدمات مصرفی ایجاد کرده است. همین گزارش هشدار می‌دهد که کابل‌های زیردریایی متصل‌کننده مراکز داده خلیج فارس به آفریقا و جنوب و جنوب‌شرقی آسیا، از مسیرهایی مانند دریای سرخ و تنگه هرمز عبور می‌کنند و در برابر بحران آسیب‌پذیرند. بنابراین پرسش دیگر فقط این نیست که چه کسی در جنگ پیروز می‌شود؛ بلکه این است که پس از جنگ، سرمایه و ظرفیت فناورانه به کدام بخش از خاورمیانه منتقل خواهد شد. سرمایه؛ نخستین چیزی است که به نااطمینانی واکنش نشان می‌دهد. این رقابت البته پیش از جنگ آغاز شده بود. کشورهای خلیج فارس طی سال‌های گذشته تلاش کرده‌اند سرمایه نفتی را به سرمایه‌ای برای ساخت اقتصادهای جدید تبدیل کنند؛ از مراکز داده و رایانش ابری گرفته تا زیرساخت‌های ارتباطی و فناوری‌های پیشرفته. مقیاس این روند را می‌توان از سرمایه‌گذاری شرکت‌های بزرگ فناوری مشاهده کرد. مایکروسافت اعلام کرده است که مجموع سرمایه‌گذاری این شرکت در امارات متحده عربی از 2023 تا پایان 2029 به 15.2 میلیارد دلار خواهد رسید؛ از این رقم، بیش از 4.6 میلیارد دلار صرف هزینه‌های سرمایه‌ای برای مراکز داده پیشرفته هوش مصنوعی و زیرساخت ابری شده و برای سال‌های 2026 تا 2029 نیز بیش از 5.5 میلیارد دلار.