تغییر مسیر از معماری به مستندسازی
سید مرتضی آوینی در ۲۱ شهریور ۱۳۲۶ در شهر ری متولد شد. او مسیر تحصیلی خود را در رشته معماری دانشگاه تهران آغاز کرد، اما با پیروزی انقلاب اسلامی، دغدغههایش تغییر کرد. آوینی دوربین را جایگزین ابزارهای معماری کرد تا بتواند واقعیتهای میدان نبرد را ثبت کند. حضور او در جبهههای دفاع مقدس و ساخت مجموعه «روایت فتح»، نگاهی متفاوت به جنگ و رزمندگان رقم زد؛ روایتی که در کنار تصاویر نبرد، بر ابعاد انسانی و معنوی زندگی سربازان تاکید داشت.
سردبیری سوره و نظریهپردازی در هنر
فعالیتهای آوینی هرگز به تصویربرداری محدود نشد. او در عرصه نویسندگی و روزنامهنگاری نیز حضور پررنگی داشت. از سال ۱۳۶۷ تا پایان دوران جنگ، آوینی در حوزه هنری فعالیت کرد و سردبیری ماهنامه «سوره» را بر عهده گرفت. تحلیلهای او در این دوره نشان میدهد که او فراتر از یک فیلمساز جنگ بود. آوینی در نوشتههایش تلاش میکرد تا نسبت میان هنر، فرهنگ، انسان و انقلاب را تبیین کند و چارچوبی نظری برای هنر متعهد ارائه دهد.
فلسفه قلم و مسئولیت اجتماعی
عنوان «سید شهیدان اهل قلم» که در سالهای پس از شهادت او رایج شد، بازتابی از جایگاه وی در میان هنرمندان جریان انقلاب است. آوینی هنر و نویسندگی را صرفاً ابزاری برای خلق زیبایی نمیدید. از نظر او، قلم باید در خدمت حقیقت و مسائل جامعه باشد. این پیوند میان «قلم» و «مسئولیت»، میراث اصلی او برای نسلهای جدید نویسندگان است تا هنر را راهی برای روایت صادقانه حقیقت بدانند.
پایان مسیر در منطقه فکه
آوینی در سالهای پایانی زندگی، بار دیگر برای ساخت مجموعههای جدید «روایت فتح» به مناطق عملیاتی بازگشت. او در جریان فعالیتهای گروه تفحص و تصویربرداری در منطقه فکه، با یک مین برخورد کرد. این حادثه در تاریخ ۲۰ فروردین ۱۳۷۲ منجر به شهادت او شد و زندگی هنرمندی را به پایان برد که هرگز دوربین و قلمش را از حقیقت جدا نکرد.
- تاریخ تولد: ۲۱ شهریور ۱۳۲۶
- تحصیلات: معماری دانشگاه تهران
- آثار شاخص: مجموعه مستند روایت فتح و سردبیری ماهنامه سوره
- تاریخ شهادت: ۲۰ فروردین ۱۳۷۲ در منطقه فکه