ماهیت هوش هیجانی؛ فراتر از کنترل احساسات
هوش هیجانی در سادهترین تعریف، توانایی شناخت، درک و مدیریت احساسات شخصی و درک همزمان هیجانهای دیگران است. یک باور غلط وجود دارد که افراد با هوش هیجانی بالا، کمتر غمگین یا عصبانی میشوند؛ اما واقعیت این است که آنها لزوماً احساسات کمتری ندارند، بلکه در شناسایی و مدیریت این احساسات خبرهترند. تفاوت اصلی در این است که فرد با EQ (نسبت هوش هیجانی) بالا، پیش از هر واکنش عجولانه، ابتدا نوع احساسش را تشخیص میدهد و سپس رفتار مناسب را انتخاب میکند.
تفاوت میان واکنش تکانشی و پاسخ آگاهانه
برای درک بهتر این مفهوم، موقعیتهای محیط کار را در نظر بگیرید. وقتی شخصی مورد انتقاد قرار میگیرد، اولین واکنش طبیعی، خشم است. کسی که مهارتهای هیجانی ضعیفی دارد، احتمالاً در همان لحظه و به صورت تکانشی، پاسخ تندی میدهد. اما فردی که هوش هیجانیاش تقویت شده، مسیر متفاوتی را طی میکند:
- ابتدا خشم را در خود شناسایی میکند.
- دلیل بروز این احساس را بررسی میکند.
- سپس درباره نحوه پاسخدهی تصمیم میگیرد.
باید تأکید کرد که هوش هیجانی به هیچ وجه به معنای سرکوب احساسات یا نادیده گرفتن آنها نیست، بلکه به معنای شناخت دقیق آنها و انتخاب آگاهانه شیوه واکنش است.
خودآگاهی؛ نخستین گام در تقویت مهارتهای هیجانی
هوش هیجانی یک مهارت واحد نیست و از مجموعهای از تواناییهای مرتبط تشکیل شده است. در رأس این تواناییها، «خودآگاهی» قرار دارد. بسیاری از افراد متوجه میشوند که حالشان خوب نیست، اما در نامگذاری دقیق احساس خود یا یافتن علت آن ناتواناند.
خودآگاهی یعنی فرد بتواند میان احساسات مشابه اما متفاوت، تمایز قائل شود. برای مثال، تشخیص تفاوت میان خشم، ناامیدی، ترس، اضطراب، ناراحتی و احساس طردشدگی، زیربنای خودآگاهی است. برای رسیدن به این سطح از شناخت، پرسش از خود در لحظه وقوع احساس («اکنون دقیقاً چه احساسی دارم؟») یکی از موثرترین روشهاست.
