فراتر از رفع تحریمها؛ ضرورت بازسازی نهادی
بسیاری تصور میکنند گشایش در روابط خارجی بهتنها موتور محرک رشد اقتصادی خواهد بود. اما تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که رفع تحریمها اگر با اصلاحات داخلی همراه نباشد، لزوماً به توسعه منجر نمیشود. طبیبیان معتقد است ایران برای خروج از بنبست فعلی، بیش از هر چیز به یک برنامه جامع برای بازسازی نهادی و اقتصادی نیاز دارد.
بررسی سه الگوی توسعه جهانی
در تحلیل مسیرهای پیشرو، سه مدل برجسته جهانی وجود دارد که هر یک رویکردی متفاوت در مدیریت اقتصاد دارند:
- مدل آمریکایی:تکیه بر رقابتپذیری شدید و نوآوری.
- مدل اروپایی:اولویت دادن به نظام رفاه و حمایتهای گسترده اجتماعی.
- مدل چینی:بهرهگیری از برنامهریزی متمرکز و سیاستهای صنعتی دقیق.
سؤال کلیدی این است که کدامیک از این تجربهها با ساختار ایران سازگار است؟ طبیبیان تأکید میکند که هیچ «فرمول جادویی» واحدی وجود ندارد که بتوان آن را عیناً در ایران پیاده کرد و نتایج سریع گرفت.
نهادهای بومی بهجای کپیبرداری سطحی
این اقتصاددان صراحتاً میگوید ایران نباید در تلاش برای «آمریکایی»، «اروپایی» یا «چینی» شدن باشد. هدف نباید کپیبرداری از یک کشور خاص باشد، بلکه راهکار درست، درس گرفتن از سازوکارهای موفقیت این کشورهاست.
او بر این باور است که ایران باید نهادهای متناسب با شرایط خود را بسازد. توسعه واقعی زمانی آغاز میشود که اصلاحات نهادی در دستور کار قرار گیرد و ساختارهایی ایجاد شود که همزمان با بهرهگیری از تجربههای جهانی، با بستر اقتصادی و اجتماعی ایران سازگاری داشته باشد. در واقع، رفع تحریمها تنها ابزاری است که فضای مانور را افزایش میدهد، اما موتور محرک توسعه باید در داخل فعال شود.