ریشههای تاریخی و انگیزههای وقف
سیدمحمدکاظم موسویمتقی، مدیرکل امور اجتماعی و مشارکتهای معاونت فرهنگی و اجتماعی سازمان اوقاف و امور خیریه، وقف را یکی از ماندگارترین سنتهای ایران دانست. او اشاره کرد که این رسم پیش از اسلام و در میان زرتشتیان برای حمایت از نیازمندان و معابد جاری بود، اما پس از اسلام و با تکیه بر سیره پیامبر(ص) و ائمه اطهار(ع)، فرهنگ وقف در جامعه اسلامی تقویت و گسترش یافت.
به گفته موسویمتقی، دو انگیزه بنیادین انسانها را به وقف سوق میدهد: حس نوعدوستی برای کمک به همنوعان و میل به جاودانگی برای ماندگار کردن نام و آثار خود در تاریخ.
وقف به مثابه ابزاری برای عدالت اقتصادی
وقف ابعادی فراتر از مسائل مذهبی دارد و در لایههای اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی اثرگذار است. این سازوکار میتواند مانعی در برابر تمرکز ثروت در دست گروه محدودی از جامعه باشد و از این طریق، شکاف طبقاتی را کاهش دهد.
برخی از دستاوردهای بالقوه وقف در حوزه اجتماعی عبارتند از:
- جلوگیری از انباشت سرمایه در بخشهای غیرمولد.
- تأمین نیازهای اساسی اقشار آسیبپذیر جامعه.
- تسهیل دسترسی به خدمات بهداشتی و آموزشی.
الگوهای موفق وقف؛ از آبرسانی تا علم
تاریخ معاصر ایران شاهد وقفهای هدفمندی است که نیازهای حیاتی مردم را شناسایی و برطرف کردهاند.، مرحوم نمازی پیش از تأسیس بیمارستان نمازی، سرمایه خود را برای لولهکشی و تأمین آب سالم مردم شیراز اختصاص داد.
موسویمتقی تأکید کرد که وقف در حوزه علم و دانش میتواند گرهگشای بسیاری از جوانان باشد. با توجه به اینکه مشکلات مالی مانع تحصیل بسیاری از افراد شده است، تقویت وقفهای علمی زمینه تربیت نیروهای متخصص و ادامه تحصیل دانشجویان نیازمند را فراهم میکند؛ همانطور که در طول تاریخ، مدارس و کتابخانههای متعددی از این مسیر شکل گرفتهاند.
