سجاد ستاری در نشست علمی مرکز الگوی اسلامی پیشرفت، پیشنویس این الگو را از منظر مفاهیم «زمان»، «وضعیت» و «سیاست طبیعی توسعه» تحلیل کرد. او تأکید کرد که هرگونه سیاستگذاری برای توسعه باید با شرایط عینی جامعه ایران منطبق باشد و مفاهیم «زمانمندی» و «وضعیتمندی» را در اولویت قرار دهد.
انطباق آرمانها با واقعیتهای «اینجا و اکنون»
از دیدگاه ستاری، یک الگوی کارآمد نباید خود را به رشد اقتصادی یا آرمانهای نظری محدود کند. توسعه واقعی زمانی رخ میدهد که ظرفیتهای بومی، کرامت انسانی، عدالت و خداپرستی در کنار هم قرار بگیرند تا سیستم بتواند به تحولات نسلی، اقتصادی و بینالمللی واکنش سریع نشان دهد. او «اولویتبندی» را کلید اصلی سیاستگذاری دانست؛ چرا که تعدد اهداف بدون وجود یک ترتیب اولویت، مانع از پیشرفت واقعی میشود. از این منظر، بحرانهای جاری کشور باید به عنوان نقطه عزیمت برای هرگونه برنامهریزی تعیین شوند.
تغییر نقش دولت از انحصار به تسهیلگری
یکی از محورهای اصلی سخنان استاد جامعهشناسی دانشگاه تهران، بازنگری در نقش دولت بود. او گذار دولت از نقش «بازیگر انحصاری» به نقش «تسهیلگر» را ضرورتی اجتنابناپذیر میداند. توسعه پایدار تنها زمانی محقق میشود که دولت فضای همکاری جمعی را برای بخش خصوصی و نهادهای مدنی فراهم کند و از رویکرد فرمانبرانی فاصله بگیرد.
ستونها و ارکان توسعه ملی
ستاری برای تبیین ساختار توسعه، چهار ستون اصلی و پنج رکن بنیادین را معرفی کرد:
- ستونهای چهارگانه:عدالت، آزادی، صلح و رفاه.
- ارکان پنجگانه:الهیات توسعه، فلسفه اخلاق، اقتصاد سیاسی رقابتی، فرهنگ و حقوق توسعه.
او در پایان استدلال کرد که توسعه یک فرآیند ایستا نیست، بلکه پدیدهای پویاست. این پویایی باعث میشود که برای پاسخگویی به بحرانها و تأمین پایداری ملی، بازاندیشی مستمر در برنامهها و سیاستها الزامی باشد.