نقد صریح به کارآمدی قوانین جهانی
اظهارات اخیر معاون دفتر رئیسجمهوری درباره ماهیت حقوق بینالملل، توجهات را به رویکرد سیاسی در دولت جدید جلب کرد. او در اظهاراتی صریح و بدون پردهپوش، نظام حقوقی حاکم بر روابط بینالملل را به کاغذ پاره تشبیه کرد؛ تعبیری که نشاندهنده بیاعتمادی عمیق به سازوکارهای قانونی جهانی است.
شکاف میان رویه و قانون
این نوع نگاه، بازتابدهنده دیدگاهی است که معتقد است در معادلات قدرت جهانی، قوانین نوشتهشده در معاهدات و منشورها، در برابر اراده قدرتهای بزرگ بیاثرند. وقتی مقامی در دفتر ریاستجمهوری از این اصطلاح استفاده میکند، در واقع بر تضاد میان «متن قانون» و «عملکرد واقعی» سازمانهای بینالمللی تأکید دارد.
در تحلیل این رویکرد میتوان به محورهای زیر اشاره کرد:
- عدم اعتماد به عدالت در نهادهای نظارتی بینالمللی.
- باور به غلبه «رئالپولیتیک» یا سیاست واقعگرایانه بر چارچوبهای حقوقی.
- نقد استانداردهای دوگانه در اجرای تفاسیر مختلف از حقوق بشر و حقوق ملی.
پیامدهای سیاسی این ادبیات
استفاده از عبارت «کاغذ پاره» برای توصیف حقوق بینالملل، تنها یک توصیف ساده نیست، بلکه حامل پیامی سیاسی است. این ادبیات نشان میدهد که در نگاه بخشی از بدنه اجرایی دولت، تکیه بر دیپلماسی حقوقی به تنهایی برای پیشبرد منافع ملی کافی نیست و باید به دنبال ابزارهای اثرگذارتری در فضای رقابتی جهان بود.
این اظهارات در حالی مطرح میشود که تعاملات بینالمللی ایران همواره میان دو طیف «پایبندی به تعهدات قانونی» و «به چالش کشیدن نظم موجود» در نوسان بوده است.