سرمایهای که رسانهها نادیده میگیرند
در ایام هفته وحدت و آستانه میلاد پیامبر اکرم (ص) و امام جعفر صادق (ع)، بحث صیانت از پیکره واحد جهان اسلام دوباره مرکز توجه قرار گرفته است. حجتالاسلام مهدی فرمانیان، رئیس دانشکده مذاهب اسلامی دانشگاه ادیان و مذاهب، معتقد است برای عبور از بحران تفرقه، ابتدا باید نگاهی واقعبینانه به حجم اشتراکات موجود داشت.
او بر اساس مطالعات تطبیقی مذاهب، تفاوتهای میان مسلمانان را در مقایسه با نقاط مشترک، بسیار اندک میداند. فرمانیان آمار دقیقی از این همگراییها ارائه میدهد که نشان میدهد بنیادهای فکری مسلمانان تا حد زیادی یکسان است:
- حوزه کلامی:حدود ۷۰ درصد اشتراک بنیادین.
- مباحث فقهی:حدود ۸۰ درصد همسویی.
- مسائل اخلاقی:بیش از ۹۰ درصد اشتراک.
این اعداد نشان میدهند که گسترهای عظیم برای تحقق وحدت وجود دارد، اما این سرمایه سترگ در لایههای زیرین رسانهها دفن شده است.
استراتژی تفرقه در اتاقهای فکر
فرمانیان تأکید میکند که تفرقه و تشتت در جهان اسلام تصادفی نیست. او ریشه این واگراییها را در فعالیتهای سازمانیافته اتاقهای فکر استکباری و جریانهای افراطی میبیند. این گروهها با هدفی استراتژیک، تلاش میکنند تا تفاوتهای جزئی را به اختلافات بنیادین تبدیل کنند.
رسانههای جمعی و شبکههای ماهوارهای در این مسیر نقش تکاندهندهای ایفا کردهاند. بهجای پرداختن به نقاط مشترک، تریبونهای رسانهای بر بزرگنمایی تفاوتها متمرکز شدهاند. این رویکرد باعث شده تا تقریب مذاب از یک هدف دینی به یک نیاز حیاتی ژئوپلیتیک و فکری برای بقای جهان اسلام تبدیل شود.
به باور این پژوهشگر، عبور از موج تفرقه نیازمند تبیین دقیق موانع و جایگزینی شعارهای مصلحتی با راهکارهای عملی است تا وحدت حقیقی جایگزین وحدتهای ظاهری شود.