سایه بحران دوم غلات؛ تلاطم در شریان‌های حیاتی گندم جهان

تنگنای دریای سیاه؛ شریان حیاتی نان جهان

دریای سیاه و دریای آزوف تنها مسیرهای آبی نیستند، بلکه قلب تپنده تجارت غلات هستند. آمارها نشان می‌دهد نزدیک به یک‌سوم صادرات جهانی گندم از بنادر روسیه و اوکراین در این منطقه حمل می‌شود. سال ۲۰۲۲ نقطه شروع این آشوب بود؛ زمانی که حملات روسیه به زیرساخت‌های اوکراینی قیمت غلات را در سراسر جهان بالا برد. در آن مقطع، میانجی‌گری ترکیه و ایجاد یک کریدور حمل‌ونقل محافظت‌شده، تا حدی از شدت بحران کاست، اما ثبات در این منطقه هرگز برقرار نشد.

تغییر تاکتیک‌ها و هدف قرار گرفتن کشتی‌ها

تحلیلگران اکونومیست هشدار می‌دهند که در هفته‌های اخیر، درگیری‌ها وارد فاز جدیدی شده است. اگر در گذشته موشک‌های روسی عمدتاً زیرساخت‌های بندر اودسا و دیگر بنادر اوکراین را هدف می‌گرفتند، از ماه ژوئیه تاکنون، کشتی‌های تجاری در مسیرهای ترانزیتی هدف قرار گرفته‌اند. این تغییر تاکتیک باعث شده تا خدمه کشتی‌ها برای پذیرش ریسک در این مسیرها دچار تردید جدی شوند.

در مقابل، اوکراین نیز دست روی دست نبسته است. پهپادهای اوکراینی عملاً دریای آزوف را برای کشتی‌های روسی به محیطی ناامن تبدیل کرده‌اند. یکی از ضربات سخت اوکراین به روسیه، حمله به ترمینال‌های غلات در بندر نووروسیسک بود. اهمیت این بندر در این است که بزرگ‌ترین بندر صادرکننده گندم روسیه به شمار می‌رود و بیش از ۳۰ درصد صادرات گندم این کشور از طریق آن انجام می‌شود.

سقوط آمار صادرات؛ از ۶ میلیون به ۲ میلیون تن

تاثیرات این جنگ بر ارقام تجارتی به وضوح دیده می‌شود. نگاهی به داده‌های سال گذشته نشان می‌دهد که در ماه آگوست، روسیه و اوکراین در مجموع ۶.۳ میلیون تن گندم صادر کردند؛ رقمی که بخش بزرگی از کل ۱۶ میلیون تن صادرات جهانی در آن ماه را تشکیل می‌داد.

اما پیش‌بینی‌ها برای سال جاری بسیار تکان‌دهنده است. ایشان بهانو، عضو موسسه داده‌پردازی کپلر، تخمین می‌زند که در صورت تداوم خصومت‌ها، مجموع صادرات این دو کشور در آگوست امسال احتمالاً به حدود ۲.۵ میلیون تن سقوط کند. این کاهش شدید عرضه در بازاری که پیش‌تر با تورم دست‌وپنجه نرم می‌کرد، می‌تواند به معنای آغاز دومین بحران جهانی غلات باشد.

عوامل کلیدی تشدید بحران:

• هدف قرار گرفتن مستقیم کشتی‌های تجاری از ماه ژوئیه.
• اختلال در عملکرد بندر نووروسیسک (مرکز ۳۰ درصدی صادرات روسیه).
• محدود شدن تردد در دریای آزوف توسط پهپادهای اوکراینی.
• کاهش احتمالی صادرات از ۶.۳ میلیون تن به ۲.۵ میلیون تن در ماه آگوست.