حجتالاسلام والمسلمین حمید شهریاری، دبیرکل مجمع جهانی تقریب مذاهب اسلامی، شامگاه پنجشنبه (۵ شهریورماه) در مراسم تجدید میثاق میهمانان چهلمین کنفرانس بینالمللی وحدت اسلامی، به تحلیل فلسفه جنگ و صلح در اندیشه اسلامی پرداخت. او در این نشست با تأکید بر بنیادین بودن مسئله نزاع در تفکر متفکران، بر لزوم تفکیک میان صلح پسندیده و صلح نادرست تأکید کرد.
جنگ و صلح در ترازوی عدالت
از دیدگاه شهریاری، نه جنگ بهطور مطلق مطلوب است و نه صلح بهطور کلی پسندیده. او استدلال کرد که معیار تعیین تکلیف در این دو وضعیت، عدالت است. بر اساس این دیدگاه، اگر جنگ ابزاری برای مقابله با ظلم و برقراری عدالت باشد، حرکت در این مسیر ضروری است؛ در مقابل، صلحی که عدالت را نادیده بگیرد و منجر به تثبیت ظلم شود، در واقع نوعی ذلت است.
نقد نظریه صلح تحت سیطره ابرقدرتها
دبیرکل مجمع تقریب مذاهب به بررسی دیدگاههایی پرداخت که معتقدند صلح جهانی تنها با ظهور یک قدرت بزرگ و حاکمیت مطلق یک ابرقدرت بر جهان محقق میشود. او این نظریه را به دلیل نادیده گرفتن آزادی و اختیار انسانها رد کرد و هشدار داد که در نظامهای مبتنی بر قدرت و منفعت شخصی، آزادی تنها به ابزاری برای تأمین منافع صاحبان قدرت تبدیل میشود.
تفاوت ارزش انسان در نظام اسلامی و مادی
شهریاری در تحلیل تفاوت رویکردها، به نگاه متفاوتی که در جهان غرب به ارزش جان انسانها وجود دارد اشاره کرد و محورهای زیر را برشمرد:
- در بسیاری از نظامهای غربی، ارزش جان انسانها بر اساس میزان سود و منفعت مادی سنجیده میشود.
- ولایت انسان بر انسان در نظامهای مادی، بر پایه منافع شخصی است و با اهداف اسلام تفاوت بنیادین دارد.
- پذیرش انسان در چارچوب ولایت الهی، تنها راه رهایی از چرخه منافع مادی و رسیدن به صلح واقعی است.
او در پایان تأکید کرد که برای رهایی از چرخه بیپایان جنگها، نباید به دنبال سلطه یک قدرت بر دیگران بود، بلکه باید عدالت را محور اصلی روابط بینالملل قرار داد.