نقد ساختار تکمجلسی و چالشهای قانونگذاری
ساختار فعلی مجلس شورای اسلامی در نظام سیاسی ایران، بر پایه یک مجلس واحد استوار است. اما علی باهنر معتقد است این مدل در مواجهه با پیچیدگیهای اجتماعی و اقتصادی امروز، با محدودیتهایی روبروست. او استدلال میکند که در سیستم تکمجلسی، فشارها و عجله برای تصویب قوانین گاهی منجر به بروز خلأهای قانونی یا تصویب قوانینی میشود که در عمل با دشواریهای جدی مواجه میشوند.
مزایای ایجاد مجلس دوم (سنا)
ایده «دو مجلسی شدن» بر این پایه استوار است که قوانین پیش از نهایی شدن، در دو مرحله و توسط دو نهاد مجزا بررسی شوند. طبق این پیشنهاد، مجلس دوم میتواند نقش پالایشکننده و نظارتی داشته باشد تا اثرات بلندمدت قوانین پیش از اجرا، دقیقتر تحلیل شود. این تغییر ساختاری میتواند دستاوردهای زیر را به همراه داشته باشد:
- کاهش خطاهای قانونگذاری و جلوگیری از تصویب قوانین متناقض.
- توزیع قدرت بین دو نهاد برای جلوگیری از تمرکز بیش از حد در یک مجلس.
- ایجاد فرصتی برای بازبینی قوانین از دیدگاه متخصصان و تجربهدیدهترها در مجلس دوم.
- کاهش فشارات سیاسی کوتاهمدت بر روند تصویب قوانین کلان کشور.
تأثیر بر تعادل قوای نظام سیاسی
باهنر بر این باور است که وجود یک مجلس دوم، تعادلی را ایجاد میکند که در آن خروجیهای مجلس اول، مورد نقد و بررسی مجدد قرار میگیرند. این مکانیسم «چک و توازن» باعث میشود قوانین با دقت بیشتری تدوین شوند و احتمال نیاز به اصلاحات مکرر در سالهای بعد کاهش یابد. در واقع، هدف از این پیشنهاد، تبدیل شدن پارلمان به نهادی است که کیفیت را بر سرعت اولویت دهد.
این طرح در صورتی که مورد پذیرش قرار گیرد، نیازمند بازنگری در قانون اساسی و تعریف دقیق وظایف هر دو مجلس است تا تداخلی در روند اجرایی و نظارتی ایجاد نشود و فرآیند قانونگذاری دچار کندی بیش از حد نشود.