همشهری آنلاین_فاطمه عسگرینیا: مردمی که ایستادند و ثابت کردند یک کشور با سرمایههای اجتماعی خود میتواند قدرتمندترین متجاوزان را هم سرجایشان بنشاند، سرمایههای اجتماعیای که از هر نسل و گروه و قشر وقتی پای مملکتشان در میان باشد وسط میدان میمانند و از خاک و بومشان دفاع میکنند.
جنوب، خانه همه ایران
در روزهایی که صدای انفجار و نگرانی بخشی از زندگی مردم جنوب شده بود، آنچه خودنمایی میکرد نه ترس بلکه شبکه همدلی و مسئولیت اجتماعی بود. خانوادههایی که میزبان آشنا و غریبه شدند، کاسبانی که بیچشمداشت کالاهای ضروری را پخش کردند، صیادانی که قایقهایشان را برای جابهجایی مردم گذاشتند و جوانهایی که داوطلبانه کنار نیروهای امدادی ایستادند، همه تصویری از سرمایهای را نشان دادند که هیچگاه در ترازنامههای اقتصادی ثبت نمیشود؛ سرمایه اجتماعی. در روزهای نخست شروع جنگ در جنوب همه گمان میکردند اهالی جنوب باروبنه میبندند و راهی شهرهای دیگر میشوند، اما این مردم ماندند زیر بمباران، بدون آب، بدون برق، زیر گرمای بالای ۵۰ درجه و لحظهای شهر و دیارشان را ترک نکردند، چرا؟ چون ایرانی بودند و رسم ایرانیبودن را خوب بلد بودند.
سرمایهای که در هیچ آماری ثبت نمیشود
ویدوئوهای وایرالشده این مردم در شبکههای مجازی طی این پانزدهروز خود گواه همهچیز است، مردمی که هرکدام راوی قصه صبر، استقامت، مقاومت و مهربانی بودند. مریم نوشته بود ما جنوب را خالی نمیکنیم، پشت هم میایستیم و از یکدیگر حمایت میکنیم، ببینیم چهکسی جرأت میکند بیاید به خاک جنوب تعرض کند؟ حسین، کاسب قدیمی محله، هم روایت مشابهی دارد: «در همه این روزها یار و یاور هم بودیم. اگر کسی پول نداشت، گفتیم بعداً حساب میکنیم. مهم این بود که کسی دستخالی نماند.» این روایتها فقط خاطرههای شخصی نیستند؛ قطعات یک تصویر بزرگترند، تصویری که نشان میدهد جامعه، حتی زیر فشار بحران، میتواند خودش را بازسازی کند.
مقاومت فقط در خط مقدم نبود
جامعهشناسها از مفهومی به نام تابآوری اجتماعی حرف میزنند؛ یعنی توان یک جامعه برای حفظ انسجام و امید در دل بحران. آنها معتقدند در هر بحران نخستین چیزی که یک جامعه را سرپا نگه میدارد نه ساختمانها و تجهیزات، بلکه اعتماد، همکاری و احساس تعلق میان مردم است. جنوب ایران در این پانزدهروز نمونهای از همین واقعیت بود؛ جایی که همسایهها پیش از آنکه از هم بپرسند «چه شده؟»، میپرسیدند «چه کمکی از دستمان برمیآید؟»
انسجام؛ سلاح پنهان یک ملت
سمیه عباسی، جامعهشناس معتقد است در کنار توان دفاعی و تصمیمهای سیاسی، انسجام اجتماعی نیز یکی از مؤلفههای مهم قدرت ملی است. جامعهای که در روزهای سخت از درون فرونمیریزد، پیام متفاوتی به بیرون مخابره میکند؛ پیامی که نشان میدهد فشار بیرونی الزاماً به فروپاشی همبستگی داخلی منجر نمیشود.
او با اشاره به شرایط جنوب و ایستادگی مردم آن میگوید اگر قرار باشد از این پانزدهروز تنها یک تصویر در حافظه جمعی ایران باقی بماند، شاید نه تصویر دود و آوار، بلکه تصویر مردمی باشد که بهجای فاصلهگرفتن به هم نزدیکتر شدند. گاهی بزرگترین قدرت یک کشور نه در تجهیزات نظامی بلکه در اعتماد و همدلی مردمی است که اجازه نمیدهند زندگی متوقف شود. این جامعهشناس معتقد است بحرانها روزی تمام میشوند، اما شیوهای که مردم در آن روزها کنار یکدیگر ایستادند، سالها در حافظه یک ملت باقی میماند. شاید همین حافظه مشترک ارزشمندترین سرمایهای باشد که جنوب ایران در این پانزدهروز برای همه کشور ساخت.
وقتی مردم معادلات جنگ را تغییر میدهند
پانزدهروز مردم جنوب ایستادند و جنگیدند و اجازه ندادند ذرهای خاک این وطن بهدست اجنبیها بیفتد. البته که این پانزدهروز دل همه ایران جنوب بود. مردم سرزمینی که بار دیگر در طول ۴ماه گذشته پوزه آمریکا را به خاک مالیده و آنها را مجبور به عقبنشینی از مقاصد خود کردهاند. آمریکا شاید تا قبل از این شناختی از مردم ایران نداشت، اما امروز خوب میداند در برابر تمام سلاحها و جنگندههای پیشرفتهاش مردمی که ایستادند، نشان دادند که سرمایه اجتماعی، در روزهای بحران، میتواند به اندازه هر توان دفاعی، پشتوانه یک ملت باشد، وحدتی که قویترین دشمنان را هم سرجایشان مینشاند.