اقتصاد ایران در برابر شوک‌ها: بقا با کاهش رفاه

به گزارش اقتصادنیوز، مریم رحیمی در هفته نامه تجارت فردا نوشت که اقتصاد ایران در سال‌های گذشته با مجموعه‌ای کم‌سابقه از شوک‌ها روبه‌رو بوده است؛ تنش‌های اجتماعی، جنگ، تحریم‌های طولانی، بحران‌های ارزی، تورم مزمن، محدودیت‌های تجارت و نقل‌وانتقال پول، ناآرامی‌های سیاسی و اجتماعی، بحران انرژی و دوره‌های مکرر نااطمینانی. در بسیاری از کشورها، ترکیبی از چنین شوک‌هایی می‌تواند به فروپاشی فعالیت‌های اقتصادی منجر شود. اما اقتصاد ایران، با کاهش رفاه و تحمل هزینه‌های سنگین، همچنان به فعالیت ادامه داده است. برخی بر این باورند که پاسخ در تاب‌آوری نهفته است. خانوارها و بنگاه‌های ایرانی در مواجهه با محیط بی‌ثبات، شیوه رفتار خود را تغییر داده‌اند؛ صادرکنندگان مسیرهای جدیدی برای تجارت پیدا کرده‌اند، بنگاه‌ها واسطه‌های جدید ساخته‌اند، شبکه صرافی‌ها بخشی از وظایف نظام بانکی بین‌المللی را بر عهده گرفته‌اند، خانوارها ترکیب دارایی‌های خود را تغییر داده‌اند و اقتصاد غیررسمی بخشی از محدودیت‌های اقتصاد رسمی را دور زده است. اقتصاد ایران به‌تدریج مجموعه‌ای از سازوکارهای بقا ایجاد کرده است، اما موضوع این است که تناقض مهمی شکل می‌گیرد. توانایی بقا الزاماً به معنای سلامت اقتصاد نیست. اقتصادی ممکن است در برابر شوک‌ها فرو نریزد، اما در فرآیند سازگار شدن با آنها، سرمایه‌گذاری، بهره‌وری، سرمایه انسانی و رفاه خود را از دست بدهد. بنگاه می‌تواند زنده بماند، اما کوچک‌تر شود. خانوار می‌تواند مصرف خود را با درآمد پایین‌تر تطبیق دهد. تجارت می‌تواند ادامه پیدا کند، اما با واسطه‌های بیشتر و هزینه بالاتر.