تغییر کاربری اراضی کشاورزی: تهدیدی برای امنیت غذایی

خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: تغییر کاربری اراضی کشاورزی دیگر صرفاً موضوعی مرتبط با ساخت‌وساز و مدیریت زمین نیست، بلکه به یکی از چالش‌های مهم در مسیر حفظ امنیت غذایی، پایداری منابع طبیعی و آینده تولید در کشور تبدیل شده است؛ بحرانی که برخلاف سیل، خشکسالی یا سایر حوادث طبیعی، آثار آن به‌تدریج نمایان می‌شود اما زمانی که پیامدهای آن آشکار شود، بازگرداندن زمین به چرخه تولید کشاورزی در بسیاری از موارد دشوار و حتی غیرممکن خواهد بود. اراضی کشاورزی بخشی از سرمایه‌های راهبردی هر کشور محسوب می‌شوند؛ سرمایه‌ای که علاوه بر تأمین بخشی از نیاز غذایی جامعه، در حفظ تنوع زیستی، تنظیم چرخه آب، جلوگیری از فرسایش خاک و پایداری زیست‌محیطی نیز نقش دارد. با این حال، توسعه شهرنشینی، گسترش زیرساخت‌ها، افزایش ارزش اقتصادی زمین در محدوده‌های شهری و حاشیه شهرها و همچنین فشارهای ناشی از تغییرات اقلیمی موجب شده است بخشی از اراضی حاصلخیز از چرخه تولید خارج شوند. اهمیت این مسئله در استان‌های شمالی کشور، به‌ویژه گیلان، دوچندان است؛ استانی که بخش قابل توجهی از ظرفیت کشاورزی آن به اراضی حاصلخیز، باغ‌ها، شالیزارها و زمین‌های مستعد تولید وابسته است. در چنین شرایطی، تغییر تدریجی کاربری اراضی می‌تواند علاوه بر کاهش ظرفیت تولید محصولات کشاورزی، پیامدهایی همچون افزایش وابستگی به واردات، نوسان قیمت مواد غذایی و از بین رفتن بخشی از تنوع زیستی و ژنتیکی محصولات بومی را به دنبال داشته باشد. از سوی دیگر، تغییر کاربری اراضی تنها در نتیجه ساخت‌وسازهای غیرمجاز رخ نمی‌دهد و مجموعه‌ای از عوامل اقتصادی، اجتماعی و زیست‌محیطی در این روند مؤثر هستند. رشد شهرها به سمت حاشیه، احداث جاده‌ها و زیرساخت‌ها، توسعه صنایع و فعالیت‌های تجاری، فرسایش خاک، شوری زمین و آثار تغییرات اقلیمی از جمله عواملی هستند که می‌توانند زمین‌های کشاورزی را در معرض خروج از چرخه تولید قرار دهند. در این میان، مسئله مهم این است که چگونه می‌توان میان نیازهای توسعه‌ای کشور و ضرورت حفظ اراضی کشاورزی تعادل ایجاد کرد؛ تعادلی که هم پاسخگوی نیازه