[محمد محمودهاشمی] درباره کودتای 28 مرداد

گویی با گذشت 73 سال از این واقعه مهم تاریخی، بازیگران عرصه این رخداد همچنان در صحنه سیاست ایران حضور دارند. برخی تحلیلگران شاخه‌های مختلف علوم انسانی کودتای 28 مرداد را نه به سان یک واقعه که به تاریخ سپرده شده، بلکه به عنوان آنچه که در امروز ما ساری و جاری است می‌انگارند. در مجموع دو نوع نگاه به نهضت ملی نفت و عملکرد رهبر آن دکتر محمد مصدق وجود دارد. یکی این نهضت و عملکرد رهبران آن را در قالب زمانه خود و بر اساس تأمین منافع ملت در آن روزگار می‌بیند و اشتباهات را ناگزیر دانسته و در مجموع کارنامه نهضت ملی را مثبت ارزیابی می‌کند. دیگری هنوز درگیر امر قدرت در زمان حال و تسری دادن شرایط گذشته به امروز است. با تسری دادن شرایط حال به گذشته، یک پژوهشگر قطعا دچار سوءبرداشت تاریخی شده و راهی اشتباه در تشریح و تبیین آن واقعه می‌پیماید. گویی یک شخصیت تاریخی از پیش، آنچه در آینده رخ خواهد داد را می‌دانسته و بر آن اساس کنشگری سیاسی داشته است. با همین اشتباه، تحلیل غلط شکل می‌گیرد و با تحلیل غلط پژوهشگر آنچه گذشته را از شیشه کبود و معوجِ امروز، سیاه و بااعوجاج می‌بیند، در حالی که آن را شفاف و صاف می‌پندارد. آنچه ما در بین برخی تحلیلگران امروز می‌بینیم نفی حقانیت یا زیر سؤال بردن نهتی است که برای گرفتن حق مسلم یک ملت شروع شد و تا انتها پایمردی رهبر این نهضت را به همراه داشت. بریتانیای کبیر که تا قبل از جنگ دوم جهانی قدرت بلامنازع جهان بود، به نام شرکت نفت ایران و انگلیس بر نفت ایران و درآمد سرشارش چنبره زده بود و حتی به آنچه با قلدری و به اسم قرارداد بر ایران تحمیل کرده بود، پایبند نبود و هر زمان به بهانه‌ای از پرداخت حق‌السهم ایران از فروش نفت سر باز می‌زد.