مقاله علمی-پژوهشی با عنوان «اخلاق میانجیگر در سیره علمی و عملی ملاعبدالله بهابادی یزدی؛ تأملی در سبک استدلال و رفتار اجتماعیِ یک عالم شیعی» در تازهترین شماره دوفصلنامه علمی-پژوهشی «تأملات اخلاقی» منتشر شد. این پژوهش با بازخوانی زیستعلمی و سلوک اجتماعی علامه بهابادی یزدی (متوفی ۹۸۱ ق)، الگویی از کنشگری را معرفی میکند که نویسنده آن را «اخلاق میانجیگر» نامیده است.
ابعاد سهگانه الگوی رفتاری و علمی علامه بهابادی
این پژوهش بر اساس یافتههای خود، ابعاد مختلف عملکرد علمی و اجتماعی این عالم برجسته را در سه محور اصلی دستهبندی میکند:
۱. عقلانیت سنتمند در سبک استدلال
ملاعبدالله بهابادی با حفظ وفاداری به مبانی اصیل اسلامی، استدلالورزی خود را بر پایه انصاف، دقت عقلی و نقد درونی بنا کرده است. وی با پرهیز از جدالهای قطبیساز، شیوه گفتوگو و داوری منصفانه را در ساحت اندیشه نهادینه کرده است.
۲. فقه به عنوان ابزار تنظیمگری اجتماعی
با تکیه بر آثاری همچون «حاشیه بر ارشاد الأذهان»، این مقاله تبیین میکند که فقه در نگاه علامه یزدی، سازوکاری حقوقی-اخلاقی برای موارد زیر است:
- دفع ضرر نامتعارف
- مدیریت ریسک در معاملات
- توجه به عرف در تطبیق مصادیق
- صیانت از توازن میان حق و تکلیف در مناسبات اقتصادی و اجتماعی
۳. مدل تعامل با حاکمیت و جامعه
تحلیل مناسبات ملاعبدالله با حکومت دوره خود نشان میدهد که حضور اجتماعی وی نه به صورت انزوا و نه به صورت ادغام کامل در ساختار قدرت بوده است. او جایگاه عالم دینی را در مقام «واسطه امین، مصلح اجتماعی و تنظیمگر خدمتمحور» میان مردم و دستگاه حکمرانی تعریف کرده است.
درباره موضوع پژوهش
ملاعبدالله بهابادی یزدی از فقها و منطقدانان برجسته دوره صفوی و صاحب اثر ماندگار «حاشیه علی تهذیب المنطق» است که این مقاله به واکاوی نقش او در تنظیم روابط جامعه و حکومت میپردازد.
