توسعه سواحل مکران در جنوبشرقی ایران تنها یک پروژه عمرانی نیست، بلکه پاسخی راهبردی به چالشهای جغرافیایی ایران در حوزه خلیج فارس محسوب میشود. تمرکز بیش از حد قدرت دریایی، تجارت خارجی و زیرساختهای انرژی ایران در خلیج فارس، در سناریوهای بحران و جنگ، میتواند به یک «آسیبپذیری نامتقارن» تبدیل شود.
چالشهای امنیتی و لجستیکی در خلیج فارس و تنگه هرمز
مجاورت خطوط کشتیرانی با سواحل رقبای منطقهای، عرض محدود آبراهها و تراکم پایگاههای نیروهای فرامنطقهای در خلیج فارس، پتانسیل ایجاد بنبست عملیاتی برای دستگاههای لجستیکی ایران را دارد. تجربیات ناشی از تنشهای نظامی در این منطقه، ضرورت تغییر در دکترین دریایی ایران و تنوعبخشی به جغرافیای دریایی را بیش از پیش نمایان کرده است.
پارادوکس تنگه هرمز: بازدارندگی در برابر آسیبپذیری
تنگه هرمز به عنوان یک گلوگاه حیاتی، ویژگیهای زیر را داراست که مدیریت آن را در زمان بحران دشوار میکند:
- عرض محدود: باریکترین نقطه این تنگه تنها حدود ۲۹ مایل دریایی است.
- مسیرهای کشتیرانی: کریدورهای قابل کشتیرانی به دو مسیر رفتوبرگشت دو مایلی محدود شده و توسط یک حائل دو مایلی از هم جدا میشوند.
- اثرات جهانی: هرگونه تصاعد بحران در این نقطه مستقیماً بر امنیت انرژی جهانی و نرخ بیمههای دریایی تأثیر میگذارد.
ضرورت تنوعبخشی به جغرافیای دریایی
با توجه به برآوردهای نهادهای بینالمللی از اهمیت عبور انرژی از این منطقه، توسعه سواحل مکران میتواند به عنوان یک گزینه جایگزین برای خروج از بنبست راهبردی تنگه هرمز و کاهش وابستگی مطلق به خلیج فارس عمل کند. این حرکت میتواند امنیت انرژی و ثبات لجستیکی ایران را در شرایط بحرانی تضمین نماید.
