پنجم آگوست، مصادف با 14 مرداد، به عنوان روز حقوق بشر اسلامی و کرامت انسانی اعلام شده است تا ظرفیتهای آموزههای اسلامی در حمایت از حقوق انسانها، عدالت، آزادیهای مشروع و حفظ کرامت انسانی دوباره مرور شود.
نگاه اسلامی به حقوق بشر
براساس گفتوگوی محسن همتی، معاون قضایی در حقوق شهروندی دادگستری کل استان سمنان با خبرگزاری میزان، نگاه اسلام به حقوق بشر بر کرامت ذاتی انسان استوار است. اصل بیستودوم قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران، حیثیت، جان، مال، حقوق، مسکن و شغل اشخاص را از تعرض مصون میدارد مگر در مواردی که قانون مجوز دهد. این اصل نشان میدهد که کرامت انسان جایگاهی بنیادین در نظام حقوقی ایران دارد.
وظایف قوه قضاییه و نقش آن در حقوق بشر اسلامی
همتی همچنین به اصل یکصد و پنجاه و ششم قانون اساسی اشاره کرد که قوه قضاییه را مسئول احیای حقوق عامه، گسترش عدل و آزادیهای مشروع، نظارت بر حسن اجرای قوانین و پیشگیری از وقوع جرم میداند. این وظایف ارتباط تنگاتنگی با تحقق حقوق بشر اسلامی و صیانت از حقوق شهروندان دارد.
ابعاد حقوق بشر در اندیشه اسلامی
وی با تأکید بر اینکه حقوق بشر در دیدگاه اسلامی تنها مجموعهای از حقوق فردی نیست، بلکه حقوق و تکالیف را در کنار هم میبیند، گفت: در اسلام، آزادی، عدالت، امنیت، حق دادخواهی، دادرسی عادلانه، حفظ آبرو و منع هر گونه تبعیض از حقوق مسلم افراد است و در مقابل، افراد نیز نسبت به رعایت حقوق دیگران و مصالح عمومی مسئول هستند.
قوانین و سندهای حمایتی حقوق شهروندی
به گفته معاون قضایی در حقوق شهروندی، قانون احترام به آزادیهای مشروع و حفظ حقوق شهروندی مصوب سال 1383 یکی از اسناد مهم حقوقی کشور در حمایت از حقوق مردم در فرآیندهای قضایی و ضابطان است و تأکید دارد بر رعایت کرامت اشخاص، منع رفتارهای خلاف قانون، حفظ حقوق متهمان و رعایت اصول دادرسی عادلانه.
همتی همچنین به «سند تحول و تعالی قوه قضاییه» با رویکرد مردممحوری، شفافیت، هوشمندسازی خدمات قضایی، تسهیل دسترسی مردم به عدالت و ارتقای کیفیت رسیدگی اشاره کرد.