سفر به دل تاریخ آبرسانی تهران در عودلاجان
همراه با رسول نجفیان، هنرمند و تهرانپژوه، به عودلاجان میرویم تا با کولهباری از روایتهای تاریخی، «آب» را در یکی از کهنترین محلههای پایتخت دوباره بنگریم. این مجموعه گشتوگذارها با هدف زندهکردن حافظهٔ شهری آغاز میشود و هر بار به یکی از محلههای تاریخی تهران میپردازد تا از دل روایتها، تهران فراموششده را بشناسد.
نجفیان در مسیر کوچههای تنگ و درختان کهنسال، روایت میکند که چگونه تلألو امروز شهر با سقاها، میرابها، قناتها و مسیرهای زیرزمینی گره خورده است و چگونه آبِ تهران در گذر زمان از مسیرهای مختلف عبور کرده است.
پیشینههای تاریخی آب در تهران
در مسیر اولین گشت، به میدان چهارراه سرچشمه میرسیم و با دیدن دیوارهای کاهگلیِ دستنخورده از تهران قدیم روبهرو میشویم. هنرمند با اشاره به نام نخستین محله، «آب آدلاج» را بهعنوان نام اصلی عودلاجان مطرح میکند و شرح میدهد که از دوران قاجار تا به امروز پروژههای آبرسانی با چالشهای متعددی روبهرو بودهاند.
- دورهٔ آقامحمدخان قاجار و تلاشها برای تأمین آب از رودخانه کرج و جاجرود
- اعتراض کشاورزان در آغاز طرحهای آبرسانی و دَور شدن مسیر انتقال از کرج
- تداوم این پروژهها در دورهٔ ناصرالدینشاه و توصیهٔ پزشک مخصوص دربار درباره بهداشت آب
طبق گفتهٔ کتابهای تاریخی، نهرهای جاری در آن دوره با مشکلات میکروبی و آلودگی روبهرو بودهاند و نیاز به اصلاح و بازنگری داشتهاند. این نکته با روایتِ نجفیان در محتوای این گشت همسوست و نشان میدهد که پیگیری آب در تهران همواره یک نگرانی همیشگی بوده است.
رسالت امروز و یادآورهای تاریخی
این روایت نشان میدهد که تهران چگونه از دورانِ آبِ بیرونریز تا سیستمهای بهداشتی مدرن گذر کرده و یادآور میشود که حفظ و مدیریت منابع آب میتواند به بازسازی حافظهٔ شهری کمک کند. گشتهای آینده با تمرکز بر محلههای دیگر تهران، سعی دارند تا از دل روایتها، تهران فراموششده را دوباره بشناسند و به شهروندان نشان دهند چگونه گذشتهٔ آبیِ پایتخت به حالِ امروز پیوسته است.