فشار تورم بر اقشار مختلف جامعه با وجود نرخ کلی تورم، به طور قابل توجهی تفاوت میکند. گزارش پژوهشی بانک مرکزی تحت عنوان «تحولات تورم در ایران؛ نگاهی به تغییرات ماهانه و سالانه آن براساس دهکهای درآمدی» نشان میدهد که دهکهای پایین درآمدی بیشتر از تورم آسیب دیدهاند و نابرابری تورمی از سال 1400 تا 1403 افزایش یافته است. همچنین دادههای تیرماه مرکز آمار از شکاف 15.2 واحد درصدی تورم نقطهبهنقطه بین دهک اول و دهک دهم خبر میدهد.
بر اساس گزارش، دهکهای پایین به دلیل صرف عمده درآمد محدود خود برای کالاها و خدمات اساسی مانند خوراک، پوشاک، مسکن و بهداشت، آسیبپذیری بیشتری در برابر افزایش قیمتها دارند. نبود ذخایر مالی، محدودیت پسانداز و ناتوانی در جایگزینی کالاهای گرانتر با انواع ارزانتر، فشار مستقیم و آنی بر قدرت خرید این دهکها وارد میکند. در مقابل، دهکهای بالاتر با درآمد بیشتر و سبد مصرفی متنوعتر، انعطافپذیری بیشتری دارند و گاه از تغییرات قیمتی منتفع میشوند.
بررسیهای پژوهشکده پولی و بانکی نشان میدهد در سال 1401 همزمان با حذف ارز ترجیحی، میانگین تورم خانوارهای کمدرآمد بهطور معناداری بالاتر از خانوارهای پردرآمد بود و شکاف تورمی قابل توجه شد. در سالهای بعد با پرداخت یارانههای جبرانی به دهکهای پایین تا حدی این اختلاف تعدیل شده است. همچنین در دورههای قبل از 1401، روند تورم دو گروه تقریبا مشابه کل کشور بود، اما میانگین تورم سه دهک بالای درآمدی بهویژه در کالاهای غیرخوراکی، اندکی بیشتر بود.
بررسی زیربخشها نیز نشان میدهد که در دهکهای پایینتر، تورم در زیربخشهایی مانند قند و شکر، شیرینیها، حملونقل و اثاث و لوازم خانه بهطور چشمگیری بالاتر است. برای دهک دهم، تورم در حوزههای بهداشت و درمان، تفریح و فرهنگ، گوشت، نمک و ادویه و روغن و چربیها بالاتر گزارش شده است. در سال 1401 میانگین تورم اقشار کمدرآمد حدود 53 درصد بود، در حالی که اقشار پردرآمد حدود 48 درصد تورم را تجربه کردند.
این دادهها نشان میدهد که نابرابری تورمی بهخصوص در بخشهایی از سبد مصرفی خانوارها بهطور مستقیم بر توان معیشتی افراد اثر میگذارد و به تصمیمسازی برای سیاستهای حمایتی و مدیریت تورم در کشور مرتبط است.