پیادهروی اربعین حسینی در دو دهه اخیر از یک آیین مذهبی محدود به یک رویداد جهانی با ابعاد شگرف تبدیل شده است. این گردهمایی بر پایه منطقی مبتنی بر ایثار، مهماننوازی بیچشمداشت، برابری و عبور از هویتهای قومی و ملی استوار است که آن را از سایر مناسک دینی متمایز میکند.
ابعاد هفتگانه اربعین در پارادایم علوم اجتماعی
بر اساس تحلیل محتوای کیفی روایتهای موجود و مشاهدات میدانی، ابعاد تمدنی اربعین در هفت ساحت زیر قابل تبیین است:
- ساخت اجتماعی همبسته
- اقتصاد اخلاقمحور
- نظام ارتباطی فراملی
- الگوی زیست معنوی
- قدرت نرم و نفوذ فرهنگی
- دیپلماسی زیارت
- آیندهپژوهی تمدنی
مبانی نظری و ویژگیهای پدیده تمدنی
تمدن به عنوان کلانالگویی از سازماندهی هستی اجتماعی، از درهمتنیدگی مؤلفههای مادی و معنوی شکل میگیرد. در این راستا، دیدگاههای نظری مختلف بر اهمیت این رویداد تأکید دارند:
- امیل دورکیم: نقش مناسک جمعی در خلق «وجدان جمعی» و انسجام اجتماعی.
- مالک بننبی: تأکید بر عنصر «انسان» و «اراده معطوف به آرمان» در تمدنسازی.
- شهید مرتضی آوینی: ریشه تمدن اسلامی در نسبت انسان با حقیقت متعلی.
- رهبری معظم انقلاب (ره): معرفی اربعین به عنوان نمونهای کوچک از تمدن اسلامی.
ویژگیهای بنیادین یک پدیده تمدنی
یک پدیده تمدنی بر اساس مبانی نظری، دستکم دارای سه ویژگی اصلی است که در اربعین نیز مشاهده میشود:
- فراگیری: در بر گرفتن طیفهای متنوع انسانی از فرهنگها و ملیتهای مختلف.
- نهادینگی: تبدیل شدن الگوهای رفتاری به ساختارهای مستمر.
- سازندگی: توانایی ایجاد تغییر در ساختار اجتماعی و انسانی.