پیادهروی اربعین حسینی فراتر از یک راهپیمایی ساده، تجلیگاهی ایمانی است که از دل واقعه عاشورا نشأت گرفته و هر ساله مرزهای جغرافیایی و سیاسی را درمینوردد. این پدیده برخلاف بسیاری از گردهماییهای بزرگ، فاقد ساختارهای دولتی و دعوتنامههای رسمی است و بر پایه پیوند با مکتب شهادت و محبت فیالله شکل گرفته است.
ویژگیهای متمایز اربعین از منظر جامعهشناختی
به گفته حجتالاسلام والمسلمین اصغرتقینسب، مدرس تفسیر مؤسسه آموزش عالی ائمه اطهار(ع)، تفاوت ماهوی اربعین با سایر اجتماعات مذهبی بزرگ جهان در سه مؤلفه اساسی خلاصه میشود:
- خودجوشی قلبی: حرکت میلیونها انسان بدون وابستگی به ساختارهای اداری و دولتی.
- محوریت محبت فیالله: جایگزینی پیوند قلبی و عاطفی بهجای مناسک صرفاً تشریفاتی.
- پیوند با گفتمان شهادت: بازتولید ارزشهای استکبارستیزی و عدالتخواهی در سطح جهانی.
اربعین؛ مانور معرفتی و اقتصاد موهبتی
تحلیلگران بر این باورند که اربعین تنها یک مناسک مذهبی نیست، بلکه الگویی بینظیر از همبستگی جمعی و «اقتصاد موهبتی» را به نمایش میگذارد. این همایش عظیم، نوعی مانور زنده معرفتی و ارادهای جمعی برای اقامه ارزشهای الهی محسوب میشود که از جنبههای گردشگری مذهبی فراتر رفته است.
در تبیین ریشه این جاذبه، به آیه ۹۶ سوره مریم استناد شده است: «إِنَّ الَّذِينَ آمَنُوا وَعَمِلُوا الصَّالِحَاتِ سَيَجْعَلُ لَهُمُ الرَّحْمَٰنُ وُدًّا»؛ که نشاندهنده پیوند میان ایمان، عمل صالح و ایجاد محبت الهی در میان مردم است.