رضا اسماعیلی، شاعر و پژوهشگر، در یادداشتی با عنوان «شعر عاشورایی، میراث معنوی اربعین» که در اختیار ایسنا قرار گرفته است، به تحلیل تقابل میان اسلام نبوی و اسلام اموی و نقش ادبیات در ترویج ارزشهای انسانی پرداخت.
تقابل دو جریان در تاریخ اسلام
به گفته اسماعیلی، واقعه عاشورا شاهد رویارویی دو جریان متفاوت از اسلام بوده است:
- اسلام نبوی: تجلییافته در قرآن ناطق علی (ع) که بر آموزههای اصیل استوار است.
- اسلام اموی: جریانی که با تغییر مسیر از امامت به سمت خلافت و سلطنت، به سمت برداشتهای ابزاری، عامیانه و آمیخته به خرافه حرکت کرد.
از نظر وی، قیام حسینی در واقع عکسالعملی به این انحراف و تلاشی برای بازگشت به آموزههای توحیدی و اصیل نبوی بود.
ارزشهای انسانی و ضرورت جهانیسازی
اسماعیلی معتقد است رسالت امروز، ترجمان و بازتولید آموزههای انسانسازی است که زمینهساز بلوغ جامعه اسلامی محسوب میشوند. وی ارزشهایی را که ظرفیت جهانیسازی دارند، برمیشمارد:
- توحید و یکتاپرستی
- آزادگی و حقجویی
- عدالتخواهی و ظلمستیزی
- مظلومنوازی
وی تأکید میکند که بدون اشاعه و ترویج این ارزشها، نمیتوان گفتمان عاشورایی را به سطح جهانی رساند.
نقش ادبیات و شعر در بازتاب رویدادهای اجتماعی
در بخش دیگری از این نوشتار، به رابطه میان تحولات سیاسی-اجتماعی و ادبیات اشاره شده است. اسماعیلی بیان میدارد که شعر و ادبیات همواره تحت تأثیر زمانه خویش هستند و میتوان سیمای منظومه سیاسی هر عصر را در آیینه ادبیات آن زمان مشاهده کرد.
او با اشاره به همایش معنوی و باشکوه اربعین، آن را یک واقعه تأثیرگذار اجتماعی توصیف میکند که زمینهساز خلق آثار ادبی قابل تأمل در روزگار حاضر شده است؛ آثاری که نشاندهنده تأثیرپذیری عمیق شاعران از این پیادهروی و تجمع عظیم است.