روز اربعین، یعنی بیستم ماه صفر، یکی از ایام مهم در تقویم شیعیان است که با روایات متعدد و وقایع تاریخی در منابع اسلامی ثبت شده است. این روز همزمان با بازگشت کاروان اسرا از شام به سوی مدینه و همچنین ورود جابر بن عبدالله انصاری، صحابی پیامبر اکرم (ص)، به کربلا برای زیارت مزار امام حسین (ع) میباشد.
ریشههای تاریخی و روایی اربعین
بر اساس منابع تاریخی، دو واقعه اصلی منشأ اهمیت این روز هستند:
- بازگشت اسرا: شیخ مفید در کتاب «مسار الشیعه» اشاره میکند که در این روز، حرم امام حسین (ع) از شام به سمت مدینه مراجعت کردند.
- زیارت نخستین: جابر بن عبدالله انصاری نخستین کسی است که از مردمان برای زیارت قبر امام حسین (ع) به کربلا آمد.
جایگاه زیارت اربعین در روایات ائمه
در روایات منسوب به امام حسن عسکری (ع)، خواندن زیارت اربعین به عنوان یکی از پنج علامت مومنان ذکر شده است. طبق این روایت، پنج ویژگی برای مومنان بر شمرده شده است:
- خواندن ۵۱ رکعت نماز در شبانهروز
- خواندن زیارت اربعین
- به دست کردن انگشتری در دست راست
- برآمدن پیشانی از سجده
- بلند خواندن بسم الله الرحمن الرحیم در نماز
منابع معتبر در حوزه تقویم و دعا
کتاب «مصباح المتهجد» نوشته شیخ طوسی، از کهنترین و مفصلترین کتابهای دعایی موجود است که در آن روایات فراوانی درباره ایام سوگ، شادی، دعا و روزه نقل شده است. در این کتاب درباره ماه صفر آمده است که نخستین روز این ماه (از سال ۱۲۱ هجری)، سال شهادت زید بن علی بن الحسین (ع) است.