در بخش دوم از میزگرد «تلاقی» با موضوع نحوه مواجهه با مصرف گیاه شاهدانه در ایران، متخصصان به بررسی ابعاد مختلف این پدیده پرداختند. این گفتگو با حضور دکتر حمید یعقوبی، دانشیار روانشناسی بالینی دانشگاه شاهد، و دکتر امید مساح، پژوهشگر مرکز تحقیقات سوءمصرف مواد و هیئت علمی دانشگاه علوم توانبخشی برگزار شد.
مقایسه عوارض شاهدانه با دخانیات سنتی
در جریان این گفتگو، بحثهایی پیرامون مقایسه رویکرد قانونی نسبت به سیگار و گیاه شاهدانه مطرح شد. دکتر حمید یعقوبی با اشاره به مدلهای مشابه در گذشته، تأکید کرد که اگرچه برای سیگار رویکردهای خاصی اتخاذ شده است، اما عواقب مصرف گیاه شاهدانه بسیار گستردهتر و سنگینتر از سیگار است.
او خاطرنشان کرد که عوارض جسمانی و روانی این ماده نسبت به دخانیات سنتی، شدت و دامنه بسیار بیشتری دارد که این موضوع مدیریت آن را دشوارتر میکند.
ویژگیهای اختلال مصرف و چالش دسترسی
دکتر امید مساح با اشاره به سه عامل اصلی در این حوزه، به موارد زیر اشاره کرد:
- سهولت دسترسی: برخلاف بسیاری از مواد، گیاه شاهدانه (کانابیس) به راحتی در محیطهای خانگی مانند گلدان یا بالکن قابل کشت است.
- درگیری مدارهای مغزی: لذت ناشی از مصرف این ماده، مدارهای پاداش در مغز را درگیر میکند.
- تداوم مصرف علیرغم آگاهی: یکی از نشانههای اصلی اختلال مصرف این است که فرد با وجود آگاهی از آسیبهای عملکردی و جسمی، همچنان به مصرف یا افزایش میزان مصرف خود پافشاری میکند.
ضرورت تغییر رویکرد به سمت کاهش آسیب
کارشناسان در این نشست بر این باور بودند که تجربه جهانی نشان میدهد کنترل کامل مواد روانگردان در تمامی کشورها با شکست مواجه شده است. بر این اساس، پیشنهاد میشود که جوامع به جای تمرکز صرف بر سرکوب، به سمت رویکرد «کاهش آسیب» (Harm Reduction) و تحلیل «هزینه-فایده» حرکت کنند.
هدف از این تغییر رویکرد، یافتن «نقطه برش» مناسبی است که در آن جامعه بتواند کمترین میزان آسیب را متحمل شده و بیشترین بهرهوری را در مدیریت این پدیده داشته باشد.