مردمسالاری دینی، استقلال و آزادی از مفاهیم بنیادین در شکلگیری و استمرار نظام جمهوری اسلامی محسوب میشوند. رهبر انقلاب همواره بر این نکته تأکید داشتند که این مؤلفهها در تعارض با یکدیگر نبوده، بلکه در یک منظومه فکری واحد معنا پیدا میکنند. ایشان معتقد بودند جمهوریت بدون اسلامیت و اسلامیت بدون حضور مردم، تصویری ناقص از حکمرانی دینی ارائه میدهد.
در نگاه رهبر انقلاب، استقلال به معنای فاصله گرفتن از جهان و قطع تعامل با دیگر کشورها نبود، بلکه حفظ حق تصمیمگیری ملت بر اساس منافع و مصالح خود و نفی هرگونه سلطه و تحمیل خارجی تعریف میشد. همچنین آزادی، به عنوان یکی از شعارهای بنیادین انقلاب اسلامی، در اندیشه ایشان مفهومی گسترده داشت و علاوه بر حق انتخاب، مشارکت سیاسی، نقد و مطالبهگری مردم از مسئولان را نیز دربرمیگرفت.
در گفتوگویی با عباس سلیمینمین، مدیر دفتر مطالعات و تدوین تاریخ ایران، به بررسی جایگاه مردم در اندیشه حکمرانی دینی رهبر انقلاب و نسبت جمهوریت و اسلامیت، مفهوم استقلال و تفاوت آن با انزواگرایی، و همچنین جایگاه آزادی و نقش مردم در عرصه انتخاب، نقد و مطالبهگری پرداخته شده است.
جایگاه مردم در اندیشه حکمرانی دینی
رهبر انقلاب بر نقش محوری مردم در نظام جمهوری اسلامی تأکید داشتند. ایشان معتقد بودند که مشروعیت حکومت از رضایت و مشارکت مردم حاصل میشود و بدون حضور فعال مردم، حکمرانی دینی ناقص خواهد بود.
نسبت جمهوریت و اسلامیت
در اندیشه رهبر انقلاب، جمهوریت و اسلامیت دو روی یک سکه هستند و در کنار هم معنا پیدا میکنند. ایشان تلاشها برای مقدم دانستن یکی بر دیگری را رد میکردند و بر تلفیق این دو مؤلفه در عمل تأکید داشتند.
مفهوم استقلال و آزادی
استقلال از دیدگاه رهبر انقلاب به معنای حفظ اقتدار ملی و حق تعیین سرنوشت توسط ملت بود و انزواگرایی را رد میکردند. آزادی نیز شامل طیف وسیعی از حقوق شهروندی از جمله حق انتخاب، آزادی بیان و نقد مسئولان میشد.