سالها یکی از چالشهای اصلی نظام مالیاتی ایران، نه فقط میزان درآمدهای وصولی، بلکه شیوه شناسایی درآمدهای واقعی فعالان اقتصادی بود. فرآیندی که در بسیاری از موارد به اظهار مؤدی، رسیدگیهای دستی و تشخیصهای مبتنی بر بررسی انسانی وابسته بود. نتیجه این مدل، از یک سو افزایش هزینههای وصول مالیات و ایجاد اصطکاک میان مؤدیان شفاف و نظام مالیاتی، و از سوی دیگر باقی ماندن بخش قابل توجهی از فعالیتهای اقتصادی پنهان از تور مالیاتی بود.
اکنون سازمان امور مالیاتی از تغییر یک پارادایم سخن میگوید: عبور از مالیاتستانی مبتنی بر ممیز به سمت نظام مالیاتی دادهمحور. مدلی که در آن تصمیمگیریها نه بر اساس حدس و بررسیهای موردی، بلکه با اتکا به دادههای تراکنش، اطلاعات فروش، مجوزهای فعالیت و رفتار اقتصادی انجام میشود.
سبحانیان، رئیسکل سازمان امور مالیاتی، در نشست خبری اخیر خود تأکید کرد که افزایش درآمدهای مالیاتی به معنای افزایش فشار بر مؤدیان نیست، بلکه هدف اصلی، افزایش دقت در شناسایی فرارهای مالیاتی و کاهش برخوردهای غیرهدفمند با فعالان اقتصادی شفاف است.
این رویکرد در شرایطی مطرح میشود که دولت در سالهای اخیر، به دلیل محدودیت منابع نفتی، نوسانات درآمدهای ارزی و ضرورت کاهش وابستگی بودجه به درآمدهای ناپایدار، تمرکز بیشتری بر توسعه پایههای مالیاتی و مقابله با فرار مالیاتی گذاشته است. سهم درآمدهای مالیاتی از منابع عمومی دولت در سالهای اخیر افزایش یافته و سیاستگذار تلاش کرده است به جای افزایش نرخ مالیات برای مؤدیان موجود، با گسترش پایه مالیاتی و شناسایی فعالیتهای پنهان، درآمدهای پایدار ایجاد کند.
تحقق این هدف وابسته به یک تغییر اساسی در زیرساختهای اطلاعاتی کشور است؛ تغییری که محور اصلی آن قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان قرار دارد.
سامانه مؤدیان، زیرساخت عبور از مالیات سنتی به مالیات هوشمند
قانون پایانههای فروشگاهی و سامانه مؤدیان، که با هدف شفافسازی جریان معاملات اقتصادی اجرایی شد، یکی از مهمترین پروژههای تحول دیجیتال در نظام مالیاتی ایران محسوب میشود.