حسامالدین آشنا، مشاور رئیسجمهور در دولت حسن روحانی، در یادداشتی در خبرگزاری خبرآنلاین، گفتمان «اعتدالی» در سیاست خارجی را تشریح کرد. وی تأکید نمود که اعتدال به معنای قرار گرفتن در نقطه میانی میان گفتمانهای حداکثری و حداقلی نیست، بلکه اداره قدرت دفاعی بر پایه سه اصل «عزت، حکمت و مصلحت» است.
به گفته آشنا، این رویکرد همزمان بر دفاع در برابر تجاوز، حفظ تابآوری داخلی و باز گذاشتن مسیر صلح و مذاکره تأکید دارد.
تفاوت گفتمانهای حداکثری و حداقلی
آشنا در مقدمه یادداشت خود به بررسی دو سوی یک طیف پرداخت. گفتمان حداکثری، قدرت و اراده دشمن را جدی میگیرد، اما گاه هزینهای را که ایران و مردم منطقه باید بپردازند کمتر در نظر میگیرد. در مقابل، گفتمان حداقلی، هزینه جنگ را بهدرستی یادآوری میکند، اما گاه مذاکره را جایگزین بازدارندگی میداند و تصمیم مهاجم را به واکنشی در برابر رفتار ایران تقلیل میدهد.
مبانی گفتمان اعتدالی
وی گفتمان اعتدالی را نقطه وسط این دو ندانست و آن را به معنای اداره قدرت دفاعی بر پایه سه اصل عزت، حکمت و مصلحت تعریف کرد. این رویکرد نه به معنای گریز از دفاع است و نه به معنای ماندن در جنگ.
بصیرت و جنگ در اندیشه علوی
آشنا با استناد به خطبه ۱۵۰ نهجالبلاغه، به سخن امیرالمؤمنین(ع) درباره مؤمنانی که در راه حق برخاستند اشاره کرد: «حَمَلُوا بَصَائِرَهُمْ عَلَی أَسْیَافِهِمْ». در شرح این تعبیر آمده است که آنان از روی آگاهی و عقیده میجنگیدند؛ یعنی شمشیرشان حامل یک فهم و هدف روشن بود، نه جایگزین آن. این تعبیر میتواند چارچوب گفتمان اعتدالی باشد. تمایل به جنگ و لذت پیروزی نباید هدف ساز باشد. باید روشن باشد جنگ به عنوان یک ابزار چرا به کار گرفته میشود، از چه مرزهایی عبور نمیکند و با تحقق چه شرایطی متوقف خواهد شد.
عزت: جنگ برای دفع تجاوز، نه اعمال سلطه
آشنا عزت را به این معنا تعریف کرد که ایران تجاوز را تحمل نکند و صلح را با تحقیر، تسلیم یا پذیرش امکان حمله بعدی نخرد. وی افزود کشوری که نتواند از مردم، سرزمین و استقلال خود دفاع کند، صلح را انتخاب نمیکند؛ بلکه شرایط طرف قویتر را میپذیرد. اما پیروزی عزتمندانه با جنگ بیپایان یا بیشترین میزان تخریب یکی نیست.