بند داوری، که معمولاً در پایان متن قراردادها، چه تجاری بزرگ و چه توافقهای سادهتر، قرار میگیرد و اغلب هنگام امضا جدی گرفته نمیشود، میتواند سرنوشت اختلافات حقوقی، پروژههای اقتصادی و اعتبار طرفین را تغییر دهد. در حالی که طرفین قرارداد ساعتها بر سر جزئیاتی مانند مبلغ، زمان تحویل، ضمانتها و شیوه پرداخت مذاکره میکنند، به بند حل اختلاف با جملهای کلی مانند «اختلافات از طریق داوری حلوفصل خواهد شد» اکتفا میکنند.
اهمیت بند داوری در مدیریت ریسک حقوقی
از منظر مدیریت ریسک حقوقی، بند داوری صرفاً یک عبارت تشریفاتی نیست، بلکه بخشی از نقشه راه قرارداد برای مواقع بروز اختلاف است. ارزش واقعی قرارداد زمانی مشخص میشود که اعتماد کمرنگ شده و هر طرف به دنبال دفاع از منافع خود است. در چنین شرایطی، روشن بودن مسیر حل اختلاف از قبل، مانع از افزایش هزینهها، اتلاف وقت و از بین رفتن اصل همکاری میشود.
چالشهای تنظیم بند داوری در ایران
یکی از مشکلات جدی در قراردادهای داخلی ایران، تنظیم بندهای داوری بدون توجه به ماهیت قرارداد است. گاهی از نمونههای آماده استفاده میشود، متن قراردادهای قبلی کپی میشود، یا صرفاً به ذکر نام داوری اکتفا میشود. این در حالی است که داوری زمانی کارآمد است که دقیق، روشن و متناسب با نوع رابطه حقوقی طرفین طراحی شده باشد. در غیر این صورت، بندی که قرار بوده راهحل باشد، خود به مسئلهای جدید تبدیل میشود.
ابهام در تعیین داور و مرجع داوری
نخستین آسیب رایج، ابهام در تعیین داور یا مرجع داوری است. زمانی که در قرارداد تنها به ارجاع اختلافات به داوری اشاره میشود، اما مشخص نیست داور کیست، چگونه انتخاب میشود، در صورت عدم همکاری یکی از طرفین چه باید کرد و مرجع جایگزین کدام است، خود این موضوع به اختلافی تازه بدل میشود.