پدیدهای که امروز با عناوینی چون «جنگ رسانهای»، «عملیات روانی» یا «جنگ روایتها» شناخته میشود، محصول عصر اینترنت نیست، بلکه ریشههای آن به صدر اسلام بازمیگردد. بررسی سیره پیامبر اکرم(ص) نشان میدهد که دشمنان اسلام، هنگامی که از رویارویی نظامی نتیجه مطلوب کسب نمیکردند، میدان نبرد را به عرصه افکار عمومی منتقل میکردند.
هدف اصلی این اقدامات، تزلزل اعتماد مردم و آسیب رساندن به جامعه اسلامی از درون بود. یکی از برجستهترین نمونههای این جنگ روانی، حادثه «اِفک» است که قرآن کریم با نزول آیاتی از سوره نور، به دفاع از حقیقت پرداخته و اصول اخلاقی و اجتماعی مواجهه با اخبار را تبیین نمود. این واقعه در منابع معتبر تاریخی مانند «السیره النبویه» ابن هشام، «تاریخ الأمم والملوك» طبری و «الکامل فی التاریخ» ابناثیر گزارش شده است.
حادثه اِفک؛ نمونهای از جنگ روانی
پس از بازگشت سپاه اسلام از غزوه بنیمصطلق، منافقان به سرکردگی عبدالله بن اُبی بن سلول، شایعهای گسترده علیه خانواده پیامبر(ص) منتشر کردند. هدف آنان نه تنها تخریب شخصیت یک فرد، بلکه خدشهدار کردن اعتماد عمومی به رهبری جامعه اسلامی و ایجاد اختلاف میان مسلمانان بود. این توطئه زمانی خطرناکتر شد که برخی مسلمانان نیز بدون تحقیق، به بازگویی و گسترش این سخنان پرداختند.
واکنش قرآن به حادثه اِفک
قرآن کریم در سوره نور، آیه ۱۱، به این حادثه اشاره کرده و میفرماید: «إِنَّ الَّذِينَ جَاءُوا بِالْإِفْكِ عُصْبَةٌ مِنْكُمْ ۚ لَا تَحْسَبُوهُ شَرًّا لَكُمْ ۖ بَلْ هُوَ خَيْرٌ لَكُمْ ۚ لِكُلِّ امْرِئٍ مِنْهُمْ مَا اكْتَسَبَ مِنَ الْإِثْمِ ۚ وَالَّذِي تَوَلَّىٰ كِبْرَهُ مِنْهُمْ لَهُ عَذَابٌ عَظِيمٌ» (بیگمان کسانی که آن تهمت بزرگ را ساختند گروهی از خود شما بودند. آن را برای خود شر نپندارید بلکه برای شما خیر است. زیرا هر یک از آنان به اندازه گناهی که مرتکب شده کیفر خواهد دید و آن کس از ایشان که بخش بزرگتری از آن را بر عهده گرفته، عذابی بزرگ خواهد داشت).
علامه طباطبایی در تفسیر این آیه مینویسد که خداوند پیش از هر چیز مؤمنین را از...