نشست شبهای مستند خانه سینما عصر چهارشنبه ۷ مرداد، به همت کارگروه نمایش انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند و با همکاری خانه سینما برگزار شد. در این برنامه مستند «بدون ایرج» (درباره ایرج گنجهای عکاس فقید) ساخته بهمن کیارستمی به نمایش درآمد و پس از آن نشست نقد و بررسی فیلم با حضور کارگردان برگزار شد.
نگاهی انسانشناسانه به شخصیت ایرج گنجهای
مصطفی شیری، دبیر کارگروه نمایش انجمن صنفی کارگردانان سینمای مستند و مجری نشست، مستند «بدون ایرج» را اثری متفاوت از دیگر پرترههای مستند بهمن کیارستمی توصیف کرد. او بیان داشت که فاصله ایجاد شده میان مخاطب و شخصیت اصلی، و همچنین میان فیلمساز و سوژه، نوعی ابهام و چندلایگی به اثر بخشیده که به جذابیت و قدرت آن افزوده است. شیری این فیلم را مستندی با نگاهی انسانشناسانه دانست و افزود که اثر، فراتر از یک زندگینامه، مخاطب را به کشف تدریجی شخصیت و جهان ذهنی ایرج گنجهای دعوت میکند.
روند شکلگیری مستند «بدون ایرج»
بهمن کیارستمی، کارگردان مستند، درباره چگونگی شکلگیری این اثر توضیح داد. او گفت که آرش والی، پژوهشگر فیلم، قصد داشت مجموعهای از عکسها را بررسی کند اما در ابتدا راهی برای به سرانجام رساندن این پروژه نمیدانست. در همان مقطع، با آرشیوی شامل حدود هزار قطعه عکس که نام و نشانی از عکاس آنها در دست نبود، روبهرو شدند. در آن زمان، تصمیمی برای ساخت فیلم وجود نداشت.
کیارستمی افزود که در آغاز تنها عکسها و فیلمهای آرش والی در اختیارشان بود، اما حدود دو ماه بعد، مجموعهای از نامههای مربوط به سال ۱۹۶۵ که خطاب به ایرج نوشته شده بود، به دستشان رسید و این امر مسیر پژوهش را دگرگون کرد. وی با اشاره به روند تولید فیلم اظهار داشت که در مقطعی به نسخهای ۵۰ دقیقهای رسیدند و آن را با افراد مختلف به اشتراک گذاشتند. ساخت این فیلم بیش از آنکه بر اساس یک نقشه از پیش تعیینشده باشد، فرآیندی اکتشافی بود و در طول کار، مدام اسناد و متریال تازهای پیدا میکردند که مسیر روایت را گسترش میداد.