ایران و عمان در حال بررسی سناریوهای آینده برای مدیریت تنگه هرمز هستند. یکی از این سناریوها، دستیابی به یک چارچوب مشترک میان دو کشور است. این چارچوب، ضمن پایبندی به اصول حقوق بینالملل، میتواند همکاریهای دوجانبه را در زمینههای خدمات دریایی، ایمنی ناوبری، حفاظت از محیطزیست و مدیریت بحران گسترش دهد. پیشبینی میشود تحقق چنین توافقی، به کاهش ریسک عبور و مرور کشتیها در این آبراه حیاتی کمک کند.
گزارشهای اخیر منتشر شده توسط رسانههایی چون رویترز، والاستریت ژورنال، بلومبرگ و الجزیره، به بخشی از مذاکرات جاری میان تهران و مسقط اشاره کردهاند. اگرچه جزئیات این مذاکرات به طور رسمی از سوی ایران تأیید نشده است، اما ترکیب این گزارشها تصویری نسبتاً واضح از موضوعی ارائه میدهد که به یکی از نقاط کلیدی دیپلماسی منطقهای تبدیل شده است: تلاش برای طراحی سازوکاری جدید در اداره تنگه هرمز.
اهمیت این تحولات در آن است که بحث فراتر از مسئله باز یا بسته بودن تنگه هرمز رفته و به تعیین قواعد اداره این آبراه در سالهای آتی معطوف شده است. سوالات کلیدی شامل تعیین مسئولیت تعیین مسیر عبور کشتیها، نهاد مسئول امنیت دریایی، نحوه تأمین هزینههای خدمات ناوبری و مرجع تصمیمگیری در زمان بروز بحران است. به عبارت دیگر، مذاکرات کنونی بیشتر بر معماری آینده مهمترین گذرگاه انرژی جهان متمرکز است تا صرفاً بر عبور و مرور کشتیها.
تفاهمنامه اسلامآباد و پرونده هرمز
پس از پایان جنگ، یکی از مفاد تفاهمنامه اسلامآباد، ایران و عمان را ملزم به گفتوگو درباره آینده مدیریت تنگه هرمز و خدمات دریایی مرتبط با آن کرد. این بند، تنگه هرمز را از یک موضوع صرفاً امنیتی به یکی از محورهای اصلی مذاکرات سیاسی تبدیل نمود.
در سالهای گذشته، تمرکز اصلی ایران بر حفظ امنیت تنگه و جلوگیری از حضور بازیگران فرامنطقهای در این آبراه بوده است. در مقابل، بسیاری از کشورهای مصرفکننده انرژی همواره بر تضمین آزادی کشتیرانی و کاهش ریسک عبور نفتکشها تأکید داشتهاند. اکنون این دو دغدغه در قالب مذاکرات کنونی در حال بررسی است.