ظهور شهابالدین یحیی بن حبش سهروردی، معروف به شیخ اشراق، در قرن ششم هجری قمری، یکی از نقاط عطف تاریخی در سیر تطور فلسفه اسلامی به شمار میرود. او در دورانی پا به عرصه اندیشه گذاشت که تفکر عقلگرای مشایی پس از مرگ ابنسینا دچار رکود شده بود و از سوی دیگر، حملات جریانهای کلامی و صوفیانه، پایههای استدلال محض را متزلزل ساخته بود.
سهروردی با درک این بحران معرفتشناختی، نظامی نوآیین را پایهگذاری کرد که «حکمت اشراق» نام گرفت. این نظام فکری، آمیزهای دقیق از برهان عقلی و کشف و شهود قلبی بود. او اعلام کرد که برهان بدون شهود ناتوان و شهود بدون برهان، بیقاعده است؛ از این رو، مأموریت فکری خود را بر تدوین روششناختی استوار ساخت که عقل و دل را در آستانه حقیقت واحد به هم پیوند زند.
سهروردی در سال ۵۴۹ هجری قمری در روستای سهرورد زنجان دیده به جهان گشود. تحصیلات اولیهاش را در مراغه نزد مجدالدین جیلی آغاز کرد و در آنجا با فخر رازی، متکلم شهیر، همدرس بود. سپس برای تکمیل دانش خود به اصفهان رفت و به بررسی عمیق متون مشایی همت گماشت.
روح جستجوگر او به آموزشهای رسمی بسنده نکرد و سفرهای گستردهاش به شامات و آناتولی، زمینهساز آشنایی وی با مشایخ صوفیه و سنتهای کهن معنوی شد. سهروردی سرانجام در حلب اقامت گزید؛ جایی که تیزهوشی، تسلط بر علوم و بیباکیاش در بیان اسرار سلوک، حسادت و وحشت فقهای قشری را برانگیخت. این فقیهان که اندیشههای تأویلی و اشراقی او را برنمیتافتند، وی را به الحاد متهم کردند و با فرستادن شکوائیههای متعدد برای صلاحالدین ایوبی، مدعی شدند که افکار او امنیت عقیدتی جامعه را تهدید میکند.