نشست علمی «نسبت حق انتقام و رعایت مصالح در فقه مقاومت»، دوشنبه ۵ مرداد ۱۴۰۵ در پژوهشگاه فقه نظام قم برگزار شد. هدف این نشست، نقد دیدگاههای محدودکننده حق انتقام بود و سه محور اصلی مورد بحث قرار گرفت.
ابعاد مختلف حقیقت انتقام
محور نخست به «تبارشناسی حق انتقام از منظر عرفانی، کلامی، اخلاقی و فقهی» اختصاص داشت. در این بخش، مفهوم انتقام در چهار ساحت کلامی، عرفانی، اخلاقی و فقهی تحلیل شد. با استناد به آیاتی از قرآن کریم، انتساب واژه «انتقام» به خداوند متعال، مؤید مشروعیت ذاتی این مفهوم و رافع قبح ذاتی آن دانسته شد. انتقام به عنوان فعل الهی، هم در آخرت و هم در دنیا ظهور مییابد. تجلی دنیوی آن به دو شکل «نزول عذاب مستقیم الهی» و «انتقامی که از آستین قدرت مؤمنان بر کفار و با نصرت الهی فرود میآید» محقق میشود. این امر از اسناد آن به خداوند متعال، نفی مشروعیت آن برای بشر را ثابت نمیکند. همچنین، غضب و انتقام یکی از مظاهر و تجلیات رحمت واسعه الهی به شمار میآید که از منظر عرفانی نیز تنافری با صفت رحمانیت پروردگار ندارد.
معیار ارزیابی فقهی و راهبرد فقه حکومتی
محور دوم به «حل تعارض ظاهری میان حق انتقام و محدودیتهای اجرایی» با تأکید بر تمایز مراتب حکم و مرجعیت تشخیص حاکم مشروع پرداخت. محور سوم نیز در سطح راهبرد فقه حکومتی، به موضوع «تضعیف تدریجی قدرت؛ خطای راهبردی در پوشش مصلحتسنجی» پرداخته شد. در ادامه، به شبهه تقابل میان فقه و اخلاق در این موضوع پرداخته شد و با استناد به آیاتی از سوره توبه، انتقام از دشمنان موجب «شفای صدور» دانسته شد.