نشست تخصصی «گفتگومندی در سینمای ایران» با محوریت نمایش فیلم «باشو، غریبهای کوچک» اثر زندهیاد بهرام بیضایی، عصر سهشنبه ۶ مرداد در سالن سیفالله داد خانه سینما برگزار شد. این برنامه با حضور بهمن نامور مطلق، استاد دانشگاه شهید بهشتی، مسعود سفلایی، عضو هیئت علمی دانشگاه هنر و میثم یزدی، دبیر نشست، به بررسی ابعاد نظری سینمای چندصدا اختصاص یافت.
مفهوم گفتگومندی در سینما
میثم یزدی در ابتدای این نشست، گفتگومندی را وضعیتی بنیادین دانست که در آن معنا در مرز میان آگاهیها شکل میگیرد. وی تأکید کرد که جامعه و سینما نیازمند رویکردی چندصدایی هستند که در آن آگاهیهای مستقل با حقوق برابر همزیستی داشته باشند. بر این اساس، صدای مؤلف یا شخصیتهای داستان نباید به عنوان داور نهایی و تنها حقیقت ممکن تلقی شود.
سه سوءتفاهم رایج درباره گفتگومندی
در این نشست، سه برداشت نادرست از مفهوم گفتگومندی در سینما تشریح شد:
- دیالوگ با مکالمه متفاوت است: صرفِ صحبت کردن دو نفر لزوماً به معنای گفتگومندی نیست؛ چرا که ممکن است هر فرد تنها صدای خود را تکرار کند.
- کثرت شخصیتها به معنای چندصدایی نیست: معیار اصلی، استقلال آگاهی کاراکترهاست، نه تعداد آنها. اگر شخصیتها صرفاً بلندگوی نظرات فیلمساز باشند، اثر همچنان مونولوگ باقی میماند.
- تعامل سطوح چهارگانه: سینما به دلیل دارا بودن سطوح تصویر، کلام، صوت و مونتاژ، ذاتاً چندزبانه است و این عناصر میتوانند یکدیگر را تأیید، تضعیف یا نقض کنند.
این نشست با هدف واکاوی معماری برخورد صداها در فیلمهای سینمایی و عبور از تحلیلهای سنتی پیاممحور برگزار شد تا ابعاد پیچیده تعاملات انسانی در آثار بیضایی از منظر مطالعات تطبیقی و سینمایی بازخوانی شود.