محمود هادیپور، عضو انجمن علمی انتقال خون ایران، به مناسبت نهم مرداد روز ملی اهدای خون، روند تاریخی شکلگیری سازمان انتقال خون و چالشهای پیشروی تأمین پلاسما را بررسی کرد. وی بر لزوم صیانت از سرمایه اجتماعی اهداکنندگان داوطلب تأکید نمود.
تاریخچه اهدای خون در ایران
در دهههای چهل و پنجاه شمسی، با افزایش شهرنشینی، نیاز به درمان نیز افزایش یافت. در آن دوران، خون مورد نیاز بیماران از طریق اهدای خون به ازای دریافت پول تأمین میشد. مسئله فروش خون که در آثار ادبی و سینمایی مانند داستان «آشغالدونی» غلامحسین ساعدی و فیلم «دایره مینا» داریوش مهرجویی منعکس شد، حساسیت جامعه را برانگیخت.
تأسیس سازمان انتقال خون بر مبنای اهدا
در نهایت، با وجود توقیف چندساله فیلم «دایره مینا»، سازمان انتقال خون ایران با رویکردی کاملاً داوطلبانه و بر مبنای شبکه کشوری تأسیس شد. پس از انقلاب ۱۳۵۷، نام این سازمان از «سازمان ملی انتقال خون» به «سازمان انتقال خون ایران» تغییر یافت و جنبه دولتی آن تقویت شد. این سازمان در دوران جنگ ایران و عراق، با جذب سرمایه اجتماعی کشور، نقش مؤثری در پشتیبانی از بیماران و مجروحان ایفا کرد.
چالشهای تأمین پلاسما
پس از جنگ، بحثهایی پیرامون استقلال بیشتر سازمان انتقال خون و نقش نظارتی آن در مقابل ادغام بیشتر در وزارت بهداشت مطرح بود. در دهههای ۱۳۷۰ و ۱۳۸۰، سازمان انتقال خون تلاش کرد وظیفه تأمین داروهای مشتق از پلاسما را که پیشتر توسط دکتر فریدون علاء نهادینه شده بود، ادامه دهد.
نگرانی از مراکز پلاسمای پولی
هادیپور هشدار داد که گسترش مراکز پلاسمای پولی و تضعیف اهدای داوطلبانه، سرمایه اجتماعی این حوزه را تهدید میکند. وی بر لزوم حمایت از اهداکنندگان مستمر و بازنگری در سیاستهای تأمین پلاسما تأکید کرد.