تجربه زیسته هنرمندان در دوران بحران
علی شمس، کارگردان، نویسنده و مترجم تئاتر، در نشست تخصصی «تئاتر پس از جنگ» که با اجرای احمد محمدتبریزی در گالری خانه صوفی برگزار شد، به تحلیل وضعیت کنونی هنر در ایران پرداخت. وی با تأکید بر اینکه نگاهش به این موضوع نه از منظر فلسفی یا علوم اجتماعی، بلکه مبتنی بر تجربه زیسته سالهای اخیر است، شرایط فعلی را به سه مرحله تقسیم کرد. به گفته شمس، جامعه هنری همچنان در مرحله سوم این دوران قرار دارد و چشمانداز روشنی برای خروج از آن متصور نیست.
فشار اقتصادی و پرسش از کارکرد هنر
شمس با اشاره به دشواریهای معیشتی و فشارهای اقتصادی، این پرسش را مطرح کرد که در مواجهه با فقر، ویرانی زیرساختها و شکافهای اجتماعی، فعالیت در حوزههایی نظیر تئاتر، نقاشی و علوم انسانی چه جایگاهی دارد. او معتقد است هنرمندان در چنین شرایطی با ابهام در هدفگذاری حرفهای خود مواجه هستند و نمیدانند چگونه باید در عین تبیین شرایط پیچیده پیرامون، به مسیر خلاقانه خود ادامه دهند.
درسهایی از تاریخ هنر در دوران جنگ
نویسنده کتاب «بازیگر هیبریدی و کارگردانش» با ارجاع به تجربههای تاریخی جهان، به دوران جنگ جهانی دوم اشاره کرد. وی افزود:
- نسبت هنرمند با حاکمیت، جنگ و نسلکشی در آن دوران به یکی از مسائل اصلی هنر تبدیل شد.
- خلق آثار ادبی و نمایشی فراوان، پاسخی به ویرانی شهرها و بحرانهای انسانی بود.
- هنر در آن مقطع تاریخی، ابزاری برای ثبت رنج و حفظ هویت انسانی در برابر ویرانیها شناخته شد.
شمس در پایان تأکید کرد که هنر در چنین شرایطی، راهی برای گفتنِ «من هنوز هستم» و حفظ حضور در عرصه عمومی است، حتی اگر پاسخهای قطعی برای وضعیت موجود وجود نداشته باشد.