بافت شهری و روستایی ایران در طول هزارهها، همواره متناسب با اقلیم و نیازهای فرهنگی اقوام مختلف شکل گرفته است. این ساختارها علیرغم هجومها و تخریبهای تاریخی، با تکیه بر اندیشه و زیباشناسی بومی بازسازی شدهاند.
میراث معماری صفویه
دوران صفویه به عنوان یکی از تمدنهای هنرآفرین، تأثیرات عمیقی بر معماری ایران بر جای گذاشت. یادگارهای این دوره همچنان مورد توجه محققان و هنرشناسان قرار دارد و به عنوان نمادی از هویت معماری ایرانی شناخته میشود.
تحولات دوران قاجار و مواجهه با مدرنیته
پس از دورهای از بیثباتی در دوران زندیه و جنگهای ایران و روس، عصر ناصری با ظهور مدرنیسم در اروپا همزمان شد. در این دوره:
- بسیاری از آثار هنری صفوی به دلیل عدم درک ارزش آنها از میان رفت.
- بخش قابل توجهی از اشیای تاریخی تحت عنوان عتیقهجات از کشور خارج شد.
- هنری ترکیبی با گرایشهای مدرن در معماری و نقاشی شکل گرفت که در ادبیات و مطبوعات نیز بازتاب یافت.
گذار به دوران پهلوی
انقلاب مشروطه نقطه عطفی در تحولات سیاسی و اجتماعی ایران بود که با چالشهای متعددی روبرو شد. با روی کار آمدن حکومت پهلوی اول و دوم، رویکرد به شهرسازی و توسعه راهها تغییر کرد. این دوران که با تحولات جهانی جنگهای اول و دوم بینالملل همزمان بود، تغییرات ساختاری جدیدی را در بافت شهرهای ایران ایجاد کرد که تفاوتهای بنیادینی با الگوهای سنتی گذشته داشت.