گزارشهای منتشر شده توسط اندیشکدههای معتبر بینالمللی از جمله مؤسسه واشنگتن، چتمهاوس و شورای روابط خارجی آمریکا (CFR) حاکی از آن است که جنگ خرداد ۱۴۰۴، تغییرات قابلتوجهی را در دکترین نظامی و راهبردی جمهوری اسلامی ایران ایجاد کرده است. این مراکز مطالعاتی ضمن اشاره به آسیبپذیریهای شناسایی شده، بر تغییر رویکردهای دفاعی تهران تمرکز کردهاند.
اهمیت برتری اطلاعاتی و ضدجاسوسی
نخستین درس کلیدی این جنگ، نقش حیاتی برتری اطلاعاتی بود. تحلیلگران غربی معتقدند موفقیت حملات اولیه علیه ایران نه صرفاً به دلیل برتری تسلیحاتی، بلکه ناشی از نفوذ اطلاعاتی و هماهنگی میان عملیات سایبری و حملات هوایی بوده است. از این رو، انتظار میرود تمرکز راهبردی ایران بر حوزههای زیر افزایش یابد:
- تقویت ساختارهای ضدجاسوسی
- افزایش حفاظت از مراکز حساس و زیرساختها
- ارتقای امنیت شبکههای ارتباطی
بازنگری در ساختار پدافند هوایی
ارزیابیهای نظامی نشان میدهد که در عصر جنگندههای رادارگریز و پهپادهای انتحاری، اتکا به لایههای دفاعی سنتی کافی نیست. گزارشهای غربی تاکید دارند که ایران برای افزایش بازدارندگی، ناچار به حرکت به سمت سامانههای پدافندی یکپارچه، متحرک و مقاوم در برابر جنگ الکترونیک است تا بتواند در برابر حملات همزمان ایستادگی کند.
تداوم توان موشکی و جنگ فرسایشی هوشمند
برخلاف برخی پیشبینیهای اولیه، تحلیلگران غربی اذعان کردهاند که ایران توانسته است بخشی از ظرفیت موشکی خود را پس از خسارات وارده حفظ کند. اصلاح تاکتیکهای شلیک، پراکندگی بیشتر پرتابگرها و استفاده از موشکهای دقیقتر، نشاندهنده حرکت تهران به سمت الگوی «جنگ فرسایشی هوشمند» است. این استراتژی بر تداوم عملیاتی در شرایط بحرانی تمرکز دارد.
نقش پهپادها و جنگ ترکیبی
جنگ خرداد ۱۴۰۴ ثابت کرد که درگیریهای مدرن دیگر محدود به هواپیما یا موشک نیستند. نقش پهپادها، عملیات سایبری و اطلاعات ماهوارهای به عنوان اجزای لاینفک جنگ ترکیبی، اهمیت خود را در میدان نبرد نشان داده است که این موضوع مستلزم بازنگری در سازماندهی نیروهای مسلح و هماهنگی میان بخشهای مختلف دفاعی است.