مفهوم و ضرورت بودجهریزی حساس به جنسیت
در نظام سیاستگذاری عمومی، بودجه دولتی فراتر از یک ابزار مالی، بازتابدهنده اولویتهای توسعهای و تعهدات عدالتمحور کشور است. بودجهریزی حساس به جنسیت با تحلیل دقیق تأثیرات مالی بر زنان، مردان و اقشار مختلف، تلاش میکند تا نابرابریهای ساختاری را شناسایی و برای رفع آنها اقدام کند. این رویکرد که ریشه در اصول حقوق بینالملل و الزامات حاکمیتی دارد، در بسیاری از کشورهای در حال توسعه به عنوان سازوکاری برای ادغام نظاممند ملاحظات جنسیتی در فرآیند تخصیص منابع پذیرفته شده است.
جایگاه عدالت جنسیتی در نظام حقوقی ایران
در چارچوب نظام حقوقی ایران، با توجه به تأکید اسناد بالادستی بر کرامت انسانی، نقش محوری خانواده و جایگاه زنان در پیشرفت کشور، ضرورت ادغام دیدگاه جنسیتی در تمامی مراحل بودجهریزی، از تدوین تا نظارت و ارزیابی، بیش از پیش اهمیت یافته است. عدالت جنسیتی در فرهنگ و ارزشهای ایرانی-اسلامی بر پایه کرامت ذاتی انسان استوار بوده و در ادبیات سیاستگذاری جایگاه ویژهای دارد.
چالشهای موجود در توزیع منابع
- بار نامتوازن ناشی از محدودیتهای قانونی و ساختاری در امور حقوقی.
- تأثیر کار مراقبتی و خانگی بر مشارکت اقتصادی زنان.
- تفاوت در مشارکت زنان در بازار کار رسمی.
- دسترسی نابرابر به برخی خدمات و منابع عمومی.
واقعیتهای موجود نشان میدهد که تصمیمات بودجهای مستقیماً بر این حوزهها تأثیرگذار هستند. از این رو، نادیده گرفتن ابعاد جنسیتی در فرآیندهای مالی میتواند به تداوم نابرابریها منجر شود و نیازمند بررسیهای دقیقتر حقوقی و سیاستی است تا از تخصیص بهینه منابع اطمینان حاصل شود.