صاحبخبر - به گزارش خبرنگار خبرگزاری حوزه، حجت الاسلام و المسلمین مجید رجبی مدیر پژوهشگاه فقه نظام در یادداشتی با عنوان «نسبت عفو و انتقام از منظر کلامی، تاریخی و فقهی» به بررسی این دو مفهوم پرداخته است.
در شرایطی که فریاد انتقامخواهی در میان ملت ایران شنیده میشود، برخی اندیشمندان دینی با طرح گفتمان «عفو برتر از انتقام است»، رویکرد متفاوتی را در جامعه اسلامی ارائه میدهند. این یادداشت به واکاوی نسبت میان «عفو» و «انتقام» از سه منظر کلامی، تاریخی (سیره) و فقهی میپردازد.
ساحت کلامی: سنت الهی در برخورد با مجرمان
در نگاه کلامی، سنت الهی بر رحمت و هدایت استوار است، اما این رویکرد تا مرز مشخصی ادامه دارد. در منظومه الهی، پس از طی شدن مراحل هدایت، زمانی فرا میرسد که انتقام نه تنها مذموم نیست، بلکه ارزشمند تلقی میشود. در کنار رحمت و بخشش الهی، غضب الهی نیز در مراحلی محقق میگردد، چنانکه در آیه «إِنَّا مِنَ الْمُجْرِمِینَ مُنْتَقِمُونَ» خداوند از مجرمان انتقام میگیرد. در این دیدگاه، عفو در برابر مجرمانی که از حد گذشتهاند، ضد ارزش و خلاف انسانیت شمرده میشود. در سیستم الهی، خطوط قرمزی وجود دارد که با عبور از آنها، وعده عذاب و غضب الهی محقق میشود.
الگوهای قرآنی و سیره انبیا: اتمام حجت پیش از انتقام
سیره انبیا به عنوان حاکمان الهی، برای ما حجت است. در این سیره، انتقام پس از اتمام حجت کامل صورت میگیرد. به عنوان مثال، حضرت موسی (ع) در ابتدای دعوت خود مأمور به گفتار نرم با فرعون بودند تا شاید هدایت شود. اما هنگامی که مشخص شد آنها اهل هدایت نیستند، ایشان فرعون و آل فرعون را نفرین کرد: «خدایا، به اینها اموال و قدرت فراوانی دادی، اما اینها با این قدرت گمراهی ایجاد میکنند؛ خدایا قدرت و ثروت ایشان را سلب کن و هلاکت را نصیب ایشان کن.» پس از این دعا، هلاکت فرعون مستجاب شد. این واقعه نشان میدهد که گاهی کار به جایی میرسد که ولیّ خدا نیز تنها راه را انتقام میداند.
همچنین، حضرت نوح (ع) پس از ۹۵۰ سال تبلیغ، درخواست کردند که هیچ کافری بر روی زمین باقی نماند.