مصرف انرژی در ایران به یکی از چالشهای اصلی اقتصادی، اجتماعی و زیستمحیطی تبدیل شده است. با وجود اینکه ایران از بزرگترین تولیدکنندگان نفت و گاز جهان است، آمارها نشاندهنده مصرف بالا، اتلاف گسترده منابع و افزایش نگرانی مردم نسبت به کمبود انرژی و قطعی برق است.
بر اساس یافتههای مرکز افکارسنجی دانشجویان ایران (ایسپا)، بیش از دو سوم مردم از کمبود انرژی و جیرهبندی آن نگران هستند. مهمترین دغدغه آنها در هنگام قطع برق، آسیب به وسایل برقی است.
چالش جهانی مصرف انرژی
مصرف انرژی در دهههای اخیر به یکی از مهمترین چالشهای جهانی تبدیل شده است. رشد جمعیت، توسعه شهرنشینی، گسترش فعالیتهای صنعتی و پیشرفت فناوری، تقاضا برای انرژی را به شکل قابل توجهی افزایش داده و مدیریت مصرف را به اولویت دولتها بدل کرده است.
بر اساس گزارش آژانس بینالمللی انرژی (IEA، ۲۰۲۳)، مصرف انرژی جهان در دهه گذشته به طور متوسط سالانه ۲/۱ درصد افزایش یافته است. ایران از نظر میزان مصرف انرژی در جایگاه هفتم جهان قرار دارد که ضرورت اصلاح الگوی مصرف را با توجه به منابع گسترده نفت و گاز کشور، بیش از پیش نمایان میسازد.
پیامدهای مصرف بالای انرژی
افزایش مصرف انرژی علاوه بر فشار بر منابع طبیعی، تبعات اقتصادی و زیستمحیطی گستردهای دارد. افزایش هزینههای تأمین انرژی، تشدید آلودگی هوا و پیامدهای ناشی از تغییرات اقلیمی از جمله چالشهایی است که سیاستگذاران را با ضرورت اجرای برنامههای مدیریت مصرف و افزایش بهرهوری انرژی روبهرو کرده است.
طبق گزارش آژانس بینالمللی انرژی در سال ۲۰۲۳، ایران به دلیل مصرف بالای انرژی در بخشهای خانگی، صنعتی و حملونقل، در شمار کشورهایی قرار دارد که با بیشترین میزان اتلاف انرژی مواجه هستند. از این رو، شناخت نگرش مردم نسبت به مصرف انرژی و تدوین راهکارهای فرهنگی و آموزشی برای اصلاح رفتارهای مصرفی، از اهمیت ویژهای برخوردار است.