جنگی که پیش از شلیک نخستین گلوله آغاز شد
بقائی در پیامی به مناسبت اول سپتامبر ۱۹۳۹، تاریخ را آینهای برای عبرت دانست. او تأکید کرد جنگ جهانی دوم محصول یک اتفاق ناگهانی نبود، بلکه نتیجه دورهای بود که در آن تجاوز به حقوق دیگران به امری عادی تبدیل شد و مرزها با زور جابهجا میشدند. از نظر او، بحران اصلی زمانی شکل گرفت که قدرتهای بزرگ برای حفظ منافع خود، نقض هنجارهای بینالمللی را توجیه کردند یا در برابر آن سکوت کردند. در واقع، جنگ از لحظهای شروع شد که «استثناها» بهتدریج جایگزین «قواعد» شدند.
تناقضات نظم مبتنی بر قواعد در اروپا
سخنگوی وزارت امور خارجه با اشاره به وضعیت امروز جهان، اعتبار نظم بینالمللی را در گرو اجرای برابر قوانین دانست. او معتقد است هرگاه قواعد برای دوستان و دشمنان، یا کشورهای کوچک و قدرتهای بزرگ به شکلی متفاوت اجرا شود، این نظم از اعتبار ساقط میشود. اروپا از «نظم مبتنی بر قواعد» سخن میگوید، اما بقائی تأکید میکند که این ادعا تنها زمانی پذیرفتنی است که قانون برای همه به یک اندازه اجرا شود.
نقش ایالات متحده در تضعیف قوانین جهانی
بقائی صراحتاً ایالات متحده را هدف گرفت و مدعی شد این کشور با وجود نقش تاریخی در شکلگیری نظم پس از ۱۹۴۵، بارها قواعد را به نفع منافعش کنار گذاشته است. او استدلال کرد وقتی قانون بهصورت گزینشی اجرا شود، دیگر هیچ کشوری نظم بینالمللی را جدی نخواهد گرفت.
به باور سخنگوی وزارت خارجه، پاسخ به این سؤال که آیا جهان درسهای سال ۱۹۳۹ را آموخته است، چندان اطمینانبخش نیست. او برای اثبات این ادعا به موارد زیر اشاره کرد:
- نقض مکرر حقوق بینالملل توسط ایالات متحده و استفاده ابزاری از نظم جهانی.
- نادیده گرفتن حاکمیت ملی کشورها در تصمیمات بینالمللی.
- فراگیر شدن استانداردهای دوگانه در برخورد با بحرانها.
- حاشیه راندن اصول بنیادین سازمان ملل متحد به دلیل ملاحظات ژئوپلیتیکی.